Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only
Filter by Custom Post Type

ADHD bij kinderen en jongeren

Wat is ADHD?

ADHD is de afkorting voor de Engelse term Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Hierbij vindt een leerling het moeilijk om zijn aandacht ergens bij te houden en/of gedraagt hij zich erg druk (hyperactief). Iedereen laat weleens druk gedrag zien of heeft moeite met goed opletten, maar een leerling met ADHD heeft hier erg vaak last van.

Kinderen spelen slaapkamer vensterbank

De kinder- en jeugdpsychiatrie onderscheidt drie beelden van ADHD:

  • gecombineerd beeld: zowel druk en impulsief gedrag als moeite met het vasthouden van de aandacht
  • overwegend onoplettend beeld (dit heet ook ‘ADD’): voornamelijk moeite met het vasthouden van de aandacht
  • overwegend hyperactief/impulsief beeld: voornamelijk druk en impulsief gedrag

Orthopedagogen en schoolpsychologen kunnen terecht bij de praktijkstandaard ADHD bij kinderen en adolescenten.

Jongeren lezen meer over ADHD op Brainwiki.nl

Een leerling met ADHD in de klas

ADHD kan zich op vele manieren uiten. Dit kan per leerling sterk verschillen. De lijst hieronder zet enkele kenmerken die bij ADHD kunnen horen op een rij.

Een leerling met ADHD kan gedrag laten zien dat past bij de volgende omschrijvingen:

  • Vooral veel moeite met het vasthouden van de aandacht
  • Vooral erg druk en/of impulsief gedrag
  • Druk en/of impulsief gedrag én moeite met het vasthouden van de aandacht

Let op: Veel van de bovenstaande symptomen zijn gedragingen die in bepaalde mate bij de ontwikkeling van iedere leerling kunnen horen.

Op internet vind je volop checklists waarmee het mogelijk zou zijn om bij een leerling na te gaan of er sprake is van ADHD. Het is echter niet mogelijk om als onderwijsprofessional ADHD bij een leerling vast te stellen. Enkel een gespecialiseerde hulpverlener kan dat en mag dat. Benoem in gesprek met de leerling en ouders wat je ziet aan concreet gedrag en wat jouw zorgen daarover zijn. Benoem dit ook naar je collega’s uit het ondersteuningsteam.

Naast de groep leerlingen met een diagnose ADHD, is er een grote groep leerlingen zonder deze diagnose die dermate last heeft van druk, impulsief en ongeconcentreerd gedrag, dat zij daar thuis en op school hinder van ondervinden. Zij ervaren grotendeels dezelfde problemen als leerlingen met ADHD. Deze groep leerlingen heeft evengoed baat bij passende hulp. Bekijk dus ook altijd wat je een leerling met ADHD-kenmerken, maar zonder ADHD-diagnose, als onderwijsprofessional kan bieden.

Terug naar boven

De arts heeft medicatie geadviseerd of voorgeschreven. Soms krijg je als onderwijsprofessional de opdracht om het gedrag van een leerling te observeren wanneer deze met medicatie start of stopt, of wanneer de dosering wijzigt. Begrijp je medicijn beantwoordt vragen die veel leerlingen en hun omgeving hebben over medicijnen bij psychische problemen. Denk aan een vraag als ‘Hoe kan ik mijn medicijn het beste innemen? ’

>> Naar Begrijp je medicijn

Het komt ook voor dat je als onderwijsprofessional de vraag krijgt om medicatie toe te dienen, te helpen met deze inname, of de leerling te herinneren aan de inname. Het uitvoeren van medische handelingen op school kan bijvoorbeeld tot schade aan de gezondheid van het kind leiden bij onjuist gebruik van een medicijn. Daarom moet je in deze situaties handelen volgens een vooraf afgesproken en ondertekend protocol. De directie van jouw school bepaalt het beleid voor medisch handelen op school. De PO-Raad ontwikkelde het Model-protocol medische handelingen op scholen.

Terug naar boven

De rol van de leerkracht of mentor

Als leerkracht of mentor ben je opgeleid om les te geven. En lesgeven is meer dan alleen kennis overdragen. Je maakt een groot deel uit van het leven van de leerlingen, en kan van grote betekenis zijn in de begeleiding. Blijf daarover steeds in gesprek met de leerling, de ouders en de collega’s uit het ondersteuningsteam. Onderzoek met elkaar wat de leerling kan helpen en wat jouw rol als onderwijsprofessional daarin is.

>> Lees meer over de rol van de leerkracht of mentor

Samenwerken met hulpverlening buiten school

Wanneer de leerling hulpverlening buiten school krijgt is het van belang om ook met deze partij, in samenspraak met leerling en ouders, contact te houden. Zodat iedereen samen doet wat nodig is. Informeer elkaar ook wanneer het goed gaat. Op die manier kom je erachter ‘wat werkt’. Daarbij verlaagt het de drempel om contact te leggen wanneer het even minder gaat.

Maak het bespreekbaar

Over het algemeen kan het helpend zijn wanneer klasgenoten op de hoogte zijn van psychische kwetsbaarheden, of andere moeilijkheden waar de leerling mee zit. Door open te zijn, ontstaat er begrip. Het kan per leerling verschillen of hij dit wil delen, met wie, en op welke manier. Besteed aandacht aan dit onderwerp door in een één-op-één-gesprek te vragen naar de wensen van de leerling op dit gebied. Soms vindt de leerling het fijn om, met hulp van jou, met enkele goede vrienden of vriendinnen iets over zichzelf te delen.

Tips voor in de klas

Iedere leerling met ADHD is anders en heeft iets anders nodig om zich veilig te voelen en tot leren te komen. Het verschilt dus per leerling welke aanpassingen in de onderwijsleersituatie nodig zijn.

Aandacht voor de kwaliteiten
  • Onderzoek hoe je juist ook de kwaliteiten van de leerling in kan zetten.
  • Onderschat de capaciteiten van de leerling niet. Doubleren of naar een lager onderwijsniveau verplaatsen helpt meestal niet.
  • Door vertrouwen uit te spreken, steun en stimuleer je de leerling
Tips voor de organisatie in de klas
  • Zorg dat de leerling altijd met zijn gezicht naar het bord zit
  • Zorg dat de leerling een lege tafel heeft
  • Maak een rustige werkplek voor de leerling.
  • Hang naast het bord geen andere prikkels op
  • Vermijd verschillende prikkels in het lokaal
Tips voor de instructie
  • Deel instructies op in kleinere delen
  • Laat de leerling de instructie en het geleerde herhalen om te kijken wat beklijft
  • Leer de leerling om mee te schrijven met de instructie
  • Gebruik humor. Humor verhoogt de aandacht en houdt de sfeer in de klas prettig.
  • Gebruik visuele ondersteuning bij verbaal aangeboden opdrachten
  • Leer de leerling een stappenplan gebruiken dat bij hem past
Tips voor de sociale omgang
  • Doordat leerlingen met ADHD doorgaans veel gecorrigeerd en/of gestraft worden, hebben zij vaak een negatief zelfbeeld. Zij hebben extra veel complimenten nodig. Een positieve benadering met humor kan enorm helpend zijn.
  • Beloon wat goed gaat. Een leerling met ADHD heeft vaak een voorkeur voor directe, sterke beloningen en is minder gevoelig voor uitgestelde beloningen.
  • Geef de leerling ruimte om af en toe te bewegen, zoals een loopje naar de conciërge om iets te halen.
  • Negeer indien mogelijk storend gedrag, geef eventueel een korte time-out als afkoeling, waarbij je als onderwijsprofessional de regie houdt. Een time-out als een vorm van adempauze geeft ook jou als professional de mogelijkheid om je eigen gedrag te analyseren en misschien aan te passen.
Terug naar boven

Creëer openheid met een spreekbeurt

Wil je leerling een spreekbeurt geven over ADHD? Wijs hem dan op de tips die te vinden zijn op Brainwiki.nl.

>> Spiekbrief voor je spreekbeurt

De overgang naar een volgend schooljaar brengt voor veel leerlingen, en ouders, spanning en onzekerheid met zich mee. Dat geldt ook voor leerlingen met een psychische kwetsbaarheid. Als leerkracht of mentor van een leerling draag je een verantwoordelijkheid in de overdracht naar dit volgende jaar. Je weet wat wel en niet werkte het afgelopen jaar en kan dat weer doorgeven aan je collega. In het voortgezet onderwijs is het van belang om de informatie met de verschillende lesgevende collega’s te delen.

Voor de nieuwe leerkracht of mentor kan het helpend zijn om vroeg in het jaar contact te leggen met de ouders. Tijdens deze kennismaking kun je afspraken maken over de samenwerking dit schooljaar.

Terug naar boven

De overgang van de basisschool naar de middelbare school brengt voor veel leerlingen, en ouders, spanning en onzekerheid met zich mee. Het kan veel opleveren om extra tijd en aandacht aan deze overstap te besteden. Check bij de leerling of die het prettig vindt als je hier wat in betekent. Bijvoorbeeld door in groep 8 individuele gesprekken te voeren hierover. Soms kan een keer fietsen met een klasgenoot die naar dezelfde school toe gaat al verschil maken.

Als eerstejaarsmentor is het van groot belang dat je met een open blik de leerlingen en hun ouders leert kennen. Individuele start- of kennismakingsgesprekken kunnen daaraan bijdragen.

>> Plezier op school
Plezier op school is een zomercursus voor aanstaande brugklassers die op de basisschool gepest werden of andere problemen hadden in de omgang met leeftijdgenoten. Het heeft als doel om de sociale competentie van de leerlingen te vergroten, zodat zij een goede start kunnen maken op het voortgezet onderwijs en het risico op herhaling van deze omgangsproblemen verkleind wordt.

>> JOIN us
JOIN us is een programma dat zich richt op het creëren van een saamhorige klas waarin elke leerling zich gezien en geaccepteerd voelt. Het zijn tien lessen bedoeld voor eerstejaars leerlingen van het regulier VO. Het programma gaat uit van een groepsdynamisch perspectief en de lessen spelen in op de groepsfases waarin de leerlingen zich bevinden.

Terug naar boven

>> Een nieuwe koers
De goed onderbouwde training ‘Een nieuwe koers’ is opgezet voor onderwijsprofessionals in het PO en VO met leerlingen met ADHD in de klas. Door de training ontwikkel je een professionele houding waardoor je een belangrijke bijdrage kan leveren aan de behandeling van kinderen met ADHD.

>> Druk in de Klas
‘Druk in de Klas’ is een training voor leerkrachten in het basisonderwijs om druk gedrag in de klas te begrijpen en aan te pakken. Het bevat algemene technieken voor de hele klas en individuele technieken voor leerlingen met ADHD-kenmerken.

>> Zelf Plannen
‘Zelf Plannen’ is een interventie gericht op jongeren met ADHD op de middelbare school. Ze leren hun school- en huiswerk beter plannen zodat zij minder problemen ondervinden van hun ADHD-kenmerken en meer positieve ervaringen opdoen. Deze interventie biedt ook oudersessies.

Terug naar boven

Boeken, video's en links over ADHD

ADDaisy

Tirtsa Ehrlich
Daisy is negen jaar en zit in groep 4. Ze is in groep 4 blijven zitten omdat ze niet zo goed mee kon komen. In het boek vertelt ze waarom het niet lukte om goed op te letten en legt ze uit wat ADD is. Ook geeft ze haar ’10-tips-hoe-om-te-gaan-met-ADD’.

ADHD en ADD bij kinderen en jongeren

Addaisy

ADDavid

Tirtsa Ehrlich
David is elf jaar en zit in groep 6. In groep 4 is hij blijven zitten omdat hij niet zo goed mee kon komen. In het boek vertelt hij waarom het niet lukte om goed op te letten en legt hij uit wat ADD is. Ook geeft hij zijn ’10-tips-hoe-om-te-gaan-met-ADD’.

Meer lezen...

Boekomslag Addavid

De ADHD van André

Christine Kliphuis
Kinderboek over André, die altijd erg druk is. Thuis en op school, overal veroorzaakt hij onrust en chaos. Vaak willen andere kinderen niet met hem spelen en hij moet regelmatig op de gang werken. Juf Amira gaat met zijn ouders praten. Zij nemen André mee naar de dokter. Daar blijkt dat hij ADHD heeft.

Meer lezen...

Cover De ADHD van Andre

ADHD bij kinderen

Anneke Eenhoorn
Anneke Eenhoorn schrijft aan de hand van praktijkvoorbeelden over de nieuwste ontwikkelingen van het brein en ADHD. Een boek vol tips voor ouders, leerkrachten en hulpverleners.

Meer lezen...

Adhd Bij Kinderen Boeken

De ADHD-golf

De toename van ADHD en hoe ouders, leerkrachten, artsen en anderen hiermee omgaan

Alan Schwarz en Jorgen van Drunen
De ADHD golf van onderzoeksjournalist Alan Schwarz is voor iedereen die te maken krijgt met ADHD. Nu steeds meer kinderen de diagnose ADHD krijgen is het hoog tijd voor een kritische blik op de diagnosestelling, het toegenomen medicijngebruik en de rol van ouders, leerkrachten, artsen en farmaceuten. Een onmisbaar boek over de laatste ontwikkelingen rondom ADHD.

Meer lezen...

Boekomslag de Adhd Golf

Alle Dagen Hartstikke Druk

Mirjam Mous
Indy heeft ADHD. Dat betekent dat hij Alle Dagen Hartstikke Druk is. Volgens Indy's moeder tenminste. Indy zelf denkt dat het ook best Alle Dagen Helden Daden kan betekenen. Zijn grootste held is de indiaan Sitting Bull. Die zit zo stil, dat het net is alsof hij uit rots is gehakt. Indy kan helemaal niet stilzitten. Hij is een Springende Stier. En niet iedereen is daar even blij mee...

Meer lezen...

Alle Dagen Hartstikke Druk

Alle honden hebben ADHD

Kathy Hoopmann
Ontroerend, vol humor en informatie. ADHD wordt in dit boek op een andere, verfrissende manier benaderd, in vergelijking met dieren.

Meer lezen...

Boekomslag Alle Honden Hebben Adhd

Ben jij anders?

Yvonne Gerrits-Douma
Kinderen met ADHD of een contactstoornis krijgen vaak te horen dat ze druk zijn of raar doen. Dit boekje is speciaal voor hen geschreven. In Ben jij anders? wordt uitgelegd wat er met hen aan de hand is, welke problemen zij daardoor kunnen tegenkomen en hoe zij hiermee om kunnen leren gaan. Ook geeft het boek opdrachten en richtlijnen voor hun (groeps)opvoeders. Ben jij anders? geeft handvatten voor een betere omgang tussen opvoeder en kind. Voor opvoeders wordt het gemakkelijker om naast het kind te gaan staan, terwijl het voor kinderen gemakkelijker wordt om steun van volwassenen te accepteren. Sociaal-pedagogisch hulpverlener Yvonne Gerrits-Douma is groepswerker in de kinder- en jeugdpsychiatrische kliniek van Accare.

Meer lezen...

Boekomslag Ben Jij Anders

Buitenbeentjes

Psychische stoornissen bij kinderen en adolescenten

Hans Schachtschabel

Dit boek schetst het werkterrein van de kinder- en jeugdpsychiatrie, geeft een overzicht van de normale ontwikkeling van het kind, en bespreekt vervolgens zeven veel voorkomende kinder- en jeugdpsychiatrische stoornissen: autisme spectrum stoornissen (ASS), aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD), angststoornissen, stemmingsstoornissen, eetstoornissen, oppositioneel opstandige en antisociale gedragsstoornissen, psychotische stoornissen.

Meer lezen...

Boekomslag Buitenbeentjes

Chaos

Wil Wevers
Bas heeft ADHD en is daardoor superchaotisch. Op een dag gaat door zijn schuld iets helemaal mis. Zijn vadel besluit daarop om met Bas en een aantal van zijn vrienden van Bas te gaan kamperen. Dat gaat ook niet helemaal oke, maar het wordt wel een fantastische week.

Meer lezen...

Boekomslag Chaos

Dit is ADHD

Jan Buitelaar en Arga Paternotte
Deze geheel herziene versie van het boek Het is ADHD geeft een actueel en compleet verhaal over alles wat er zich rondom ADHD afspeelt. Het boek begint met de kenmerken, oorzaken, gevolgen, signalering en diagnostiek van ADHD. Hierna leest u wat het voor het gezin betekent als een of meer gezinsleden ADHD hebben en krijgt u praktische tips over de aanpak van het gedrag. Voorts worden gedragstherapie en een aantal cognitieve trainingen besproken. Ook de voor- en nadelen van medicatie bij ADHD worden beschreven, evenals alternatieve behandelvormen. Ten slotte komt de school aan de orde, met tips hoe school en ouders kunnen samenwerken wanneer er een kind of jongere met ADHD in de klas zit.

Meer lezen...

Dit Is Adhd Boek

Een koude douche

Peter Vervloed & Elize Timersma
Op school moet Erik elke dag twee tabletjes slikken om rustig te blijven. Dat mag hij nooit vergeten. Daarom staat er op zijn tafel in de klas een wekkertje om hem te waarschuwen. Erik heeft een hekel aan dat wekkertje. Als er op een dag een invaljuf komt, grijpt hij zijn kans. 'Ik hoef mijn tabletjes niet meer te slikken,' zegt hij. 'Hier is het briefje van mijn moeder.' Deze leugen zorgt al snel voor problemen. Leesboek voor basisschoolkinderen.

Meer lezen...

Een Koude Douche

Opvoedwijzer ADD & ADHD

Tips en strategieën voor ouders van kinderen met aandachtsproblemen

Edward Hallowell en Peter Jensen
Er zijn boekenkasten vol geschreven over aandachtsproblemen bij kinderen. Helaas gaan veel boeken vooral in op wat er allemaal misgaat en worden ADD en ADHD alleen als iets negatiefs gezien. Opvoedwijzer ADD en ADHD is anders. In dit positieve boek stellen Edward Hallowell en Peter Jensen dat er tegenover elk negatief aspect van ADD-gedrag een positieve kracht staat: doorzetting in plaats van koppigheid, creatief versus impulsief, en enthousiast in plaats van opdringerig. Door op deze sterke punten te focussen, kun je jouw kind helpen om het beste uit zichzelf te halen.

Meer lezen...

Opvoedwijzer Adhd Boek

Slim maar...

Help kinderen hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken

Peg Dawson en Richard Guare

In Slim maar... hebben Peg Dawson en Richard Guare baanbrekend onderzoek vertaald naar uiterst praktische adviezen en tips. Met behulp van werkbladen, vragenlijsten en uitgebreide leeftijdsgebonden informatie kunnen ouders en professionals voor elk kind een specifiek en effectief actieplan opstellen.

Meer lezen...

Boekomslag Slim maar

Slim maar... Pubereditie

Help adolescenten hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken

Richard Guare, Peg Dawson en Colin Guare
In deze Pubereditie van Slim maar... laten Guare en Dawson zien wat ouders en professionals kunnen doen om oudere kinderen en adolescenten te helpen bij het versterken van hun executieve functies. Aan de hand van bewezen effectieve strategieën en met behulp van talloze activiteiten, voorbeelden, werkbladen en oefeningen kunnen professionals en ouders direct aan de slag om voor elke puber specifieke actieplannen op te stellen.

Meer lezen...

Boekomslag Slim Maar Pubereditie

Vergeten, kwijt en afgeleid

Joyce Cooper-Khan en Laurie Dietzel
Vergeten, kwijt en afgeleid is speciaal voor ouders van kinderen met zwakke executieve functies. Na een beknopte maar zeer heldere uiteenzetting van wat executieve functies zijn en hoe ze zich ontwikkelen, gaan de auteurs uitgebreid in op de vraag wat je er aan kunt doen. Aan de hand van herkenbare voorbeelden bieden ze talloze praktische strategieën en nuchtere tips om executieve functies van kinderen thuis en op school te versterken.

Meer lezen...

Boekomslag Vergeten, kwijt en afgeleid
Terug naar boven

Deze kwaliteitsstandaard beschrijft in algemene termen vanuit het perspectief van de patiënt wat goede zorg is voor mensen met ADHD. Deze zorgstandaard is bedoeld voor professionals, patiënten en hun naasten en toont de (landelijke) norm waaraan multidisciplinaire, integrale zorg bij psychische aandoeningen moet voldoen. Niet alleen op het gebied van medicatie en behandeling, maar ook met aandacht voor participatie, de omgeving (waaronder onderwijs!) en de organisatie van zorg.

>> GGZ Standaard ADHD

Terug naar boven

Het Kenniscentrum heeft deze informatie geschreven met experts vanuit onder meer het PO en VO, het NCOJ en het Nederlands Jeugdinstituut. Samen houden we deze tekst steeds actueel. Bijvoorbeeld op basis van het laatste onderzoek naar ADHD bij kinderen en jongeren.

Heb je vragen of suggesties? Geef die dan door met het formulier onderaan deze pagina.

    Reageren

    Kunnen we deze tekst verbeteren, of vond je niet precies wat je zocht? Laat het ons weten.

    Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

    De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

    Sluiten