Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only
Filter by Custom Post Type

Meestgezocht: ADHDAutismeBijwerkingenSertralineVluchtelingenkinderen

Platform Integrale Specialistische Jeugdhulp

Dit platform biedt een overzicht van goede praktijkvoorbeelden van integrale specialistische jeugdhulp. Professionals binnen de jeugdhulp maken hier kennis met het werk van collega’s uit het hele land. Het platform biedt inspiratie en uitwisseling van mogelijkheden om integraal te werken. Door richting te geven aan de verdere ontwikkeling van integrale specialistische jeugdhulp komt het platform uiteindelijk ten goede aan diegenen waar het om draait: kinderen en jongeren met psychische problemen en hun gezinnen.

Hieronder leest u meer over het platform. U kunt ook direct naar de praktijkvoorbeelden gaan.

familie-profielen-gras

Organisaties voor onderwijs, jeugd- en opvoedhulp, lvb, ggz, verslavingszorg en wijkteams werken samen aan integrale specialistische jeugdhulp om kinderen en gezinnen met ernstige en meervoudige problemen de beste hulp te bieden. De deskundigheid vanuit verschillende sectoren komt hier samen en slaat zo een brug tussen generalistische en specialistische jeugdhulp. Integrale specialistische jeugdhulp werkt vanuit een ontwikkelingsgericht perspectief met oog voor onderliggende problematiek en problematiek van ouders.

In het hele land ontwikkelt men verschillende soorten integrale specialistische jeugdhulp. Tegelijkertijd is het nog zoeken naar hoe de samenwerking precies vorm moet krijgen zodat kinderen en gezinnen de best mogelijke zorg ontvangen. De behoefte om van elkaar te leren groeit. Het online platform Integrale Specialistische Jeugdhulp voorziet in deze behoefte door jeugdhulpprofessionals te laten zien hoe collega’s over de grenzen van hun eigen discipline en sector heen kijken. Hierbij staat de vraag centraal: hoe kunnen we kinderen de best mogelijke zorg bieden, aansluitend bij hun zorgvraag, dichtbij huis en los van bestaande sectoren?

Leidende principes en werkzame factoren

Het platform beschrijft de praktijkvoorbeelden aan de hand van leidende principes en werkzame factoren. De leidende principes maken duidelijk wat wordt verstaan onder goede integrale specialistische jeugdhulp. Deze principes zijn daarmee ook leidend voor de selectie van praktijkvoorbeelden op het platform. Dat betekent niet dat alle praktijkvoorbeelden alle leidende principes helemaal weerspiegelen. Het betekent wel dat deze praktijken de principes erkennen en dat men hard werkt om de principes (verder) te realiseren. Het platform is geen verzameling van perfecte voorbeelden, wel van goede praktijken die de moeite waard zijn om uit te wisselen. Ook knelpunten komen aan bod in de beschrijvingen, om van elkaars ervaringen te leren.

Naast leidende principes biedt het platform een overzicht van werkzame factoren van integrale specialistische jeugdhulp op het gebied van:

  • inhoudelijke componenten
  • kwaliteit van uitvoering
  • organisatorische randvoorwaarden

De werkzame factoren hangen nauw met elkaar samen.

Het platform is nieuw en nog in ontwikkeling. De inhoud is dus niet in beton gegoten en leerervaringen worden meegenomen.

Terug naar boven

Passend en samenhangend

Passend: zo licht mogelijk maar ook direct intensief waar nodig. Dat vraagt om een goede verbinding en snelle schakeling tussen generalistische en specialistische jeugdhulp (verticale integratie) en ook hulp/behandeling voor ouders.

Samenhangend: de deskundigheid vanuit verschillende specialismen en sectoren wordt optimaal benut en in samenhang aangeboden vanuit het principe ‘één gezin, één plan’. Dit vraagt om een intensieve samenwerking van generalisten en specialisten vanuit verschillende sectoren, over sectoren heen (horizontale integratie): ISJ is gericht op een nauwe samenwerking en verbinding tussen de specialistische jeugd-ggz en de jeugd- en opvoedhulp, verslavingszorg en zorg voor jeugdigen met een lvb, onderwijs, volwassenenzorg en maatschappelijke opvang (WMO).

Ontwikkelingsgericht

ISJ werkt vanuit een ontwikkelingsgericht perspectief, niet klacht-gericht of vanuit het streven iets te ‘repareren’. Daarbij kijkt ISJ naar de betekenisgeving voor de jeugdige en zijn gezin: waar wil deze naar toe, wat maakt hem/haar gelukkig en hoe moet ook de omgeving daarvoor worden ingericht zodat de jeugdige zijn plek kan vinden die aansluit bij zijn talenten en mogelijkheden. Het ontwikkelperspectief van het gezin wordt hier ook in meegenomen: wat gebeurt er in dit gezin, hoe heeft dat impact op dit kind en wat is er dus nodig? ISJ bekrachtigd zowel het kind als het gezin in wat goed gaat.

Toekomstgericht

Fundamenteel is ook dat er toekomstgericht wordt gewerkt. Er moet een helder perspectief zijn op de toekomst en participatie: onderwijs, werk, sport etc. Het is belangrijk om doelen te stellen die gericht zijn op maatschappelijke participatie (bijvoorbeeld het behalen van een diploma). De hulp is dan gericht op de zaken die een kind/jongere belemmeren om dat doel te behalen.

Onderwijs

Onderwijs is een van de belangrijke levensdomeinen van een kind/jongere en speelt daarnaast een beduidende rol in de ontwikkeling van een kind. ISJ overweegt altijd hoe de hulpverlening/behandeling een kind/jongere kan ondersteunen om onderwijs te volgen dat bij hem of haar past en een diploma te behalen. ISJ benut zoveel mogelijk de driehoek hulpverlening-ouders/kind-school om de hulp en het onderwijs op elkaar aan te sluiten (bijvoorbeeld middels een ontwikkelingsplanperspectief).

Meervoudige problematiek

ISJ is gericht op kinderen/gezinnen met meervoudige problematiek. Het gaat vaak om gezinnen met kinderen die ernstig belemmerd worden in hun ontwikkeling door een combinatie van opvoedings- of gezinsproblematiek, psychische problemen, leerproblemen of een verstandelijke beperking.

Problemen van ouders

ISJ houdt ook in dat er wordt stilgestaan bij psychische problemen, trauma’s en verslaving bij ouders, intergenerationele overdracht van problemen en (kans)armoede. Hulp voor ouders kan nodig zijn en moet waar nodig geboden worden waarbij systeemgericht of gezinsgericht werken relevant blijft.

Onderliggende problematiek

Een groot deel van de kinderen en jongeren die in aanmerking komen voor ISJ is (vroegkinderlijk) getraumatiseerd door verwaarlozing, mishandeling, misbruik, huiselijk geweld of andere negatieve jeugdervaringen. Hierdoor is er sprake van stagnatie of scheefgroei in de ontwikkeling (denk aan hechtingsproblemen, gestagneerde persoonsvorming, hoog stressniveau, negatief zelfbeeld, zichzelf niet of onvoldoende kunnen beschermen tegen nieuwe negatieve ervaringen, hertraumatisering etc.) Dit zijn onderliggende instandhoudende factoren waar ISJ zich op richt door bijvoorbeeld traumabehandeling en persoonsvorming.

Veiligheid

Bij ISJ zijn veiligheid en bescherming belangrijke thema’s. De kinderen en jongeren waar het om gaat zijn kwetsbaar voor misbruik (verkrachtingen, loverboys, criminelen). Vaak blijven deze jeugdigen negatieve ervaringen op doen (ook tijdens het hulpverleningstraject). Daarnaast is interne veiligheid van belang: dat het kind ergens terecht kan met klachten of gevoelens van onveiligheid binnen de zorg.

Ervaringskennis

Bij het ontwikkelen van het aanbod van ISJ is het streven te werken vanuit de driehoek van evidence-based werken waarbij naast kennis uit de wetenschap en praktijk de nadruk ligt op de ervaringskennis van cliënten.

Terug naar boven

Inhoudelijke componenten

  • Continuïteit van zorg: langdurige samenwerkingsrelatie met gezinsleden (Ungar, Liebenberg & Ikeda, 2014) en een warme overdracht aan het eind van het traject.
  • Ouders/opvoeders en jongere de regie laten voeren over de hulp die zij krijgen (bijvoorbeeld een actieve rol bij overleg, planvorming en uitvoering; Ungar et al., 2014).
  • ISJ maakt gebruik van de ervaringskennis die aanwezig is bij de jeugdige, diens ouders en diens netwerk.
  • Duidelijke afspraken over wie het aanspreekpunt is voor het gezin.
  • Gezamenlijke probleemanalyse, visie, doelen en aanpak (met alle professionals en het gezin) (Van der Zijden & Diephuis, 2012).
  • Een positief en open (leer)- en leefklimaat op het eerste niveau is een voorwaarde voor de effectiviteit van therapieën en interventies uit de andere niveaus.
  • Hulp gericht op meerdere leefgebieden (school, thuis, vrije tijd).
  • Concrete afspraken over werkwijze en werkprocessen (minimale bureaucratie) (Ten Berge et al. 2012; Van der Zijden & Diephuis, 2012).
  • Gebruiken van kennis over wat werkt en richtlijnen (Ungar et al., 2014).
  • Systematisch evalueren, monitoren en verbeteren van de hulp (Ten Berge et al. 2012; Van der Zijden & Diephuis, 2012).
  • Intrinsieke motivatie (Van Steenkiste: zelfdeterminatie theorie). Het is belangrijk dat kinderen/jongeren niet alleen nieuw gedrag laten zien om dat dit van hen verwacht wordt of omdat het zo hoort maar omdat ze er intrinsiek voor gemotiveerd zijn, er zelf voor kiezen. Hiervoor is aandacht voor persoonsvorming belangrijk.

Kwaliteit van uitvoering

Competenties professionals
  • Boven je eigen specialisme kunnen staan (Bronstein, 2003; Choy & Schulze, 2010; Van der Zijden & Diephuis, 2012). Het belang erkennen van verschillende specialismen. Niet iedereen doet/kan alles. Professionals moeten elkaar kunnen bevragen met respect voor het specialisme van de ander.
  • Betrouwbaar zijn en open communiceren (Bronstein, 2003; Choy & Schulze, 2010; Van der Zijden & Diephuis, 2012; Wienke, 2014).
    Aansluiten bij de jongere en het gezin, zowel op persoonsniveau (het is belangrijk dat er een klik is) als op behandelniveau (de doelen van de jongere en het gezin zijn leidend).
  • Inventief zijn en lef hebben (Bronstein, 2003; Choy & Schulze, 2010; Van der Zijden & Diephuis, 2012; Wienke, 2014).
  • Om kunnen gaan met ethische dilemma’s en daarin afwegingen kunnen maken.
  • Traumasensitief werken.
  • Niet repressief maar ontwikkelingsgericht werken (zie Van der Helm). Een open ontwikkelingsgericht leefklimaat wordt gekenmerkt door een veilige, gestructureerde en rehabiliterende omgeving waarin sprake is van veel ondersteuning van de hulpverleners, kansen voor groei, minimale repressie en waarbinnen een goede balans tussen flexibiliteit en controle voor een goede en veilige sfeer zorgen.

 

Teamsamenwerking
  • Gedeelde urgentie en onderlinge afhankelijkheid (Bronstein, 2003; Van der Zijden & Diephuis, 2012; Wienke, 2014).
  • Gedeelde visie en doelen (Bronstein, 2003; Van der Zijden & Diephuis, 2012).
  • Investeren in goede persoonlijke verhoudingen (Bronstein, 2003; Choy & Schulze, 2010).
  • Open communicatie en reflectie op de samenwerking (Bronstein, 2003; Choy & Schulze, 2010; Van der Zijden & Diephuis, 2012; Wienke, 2014).
  • Kleinschalige teams met stevig mandaat (Bronstein, 2003; Van der Zijden & Diephuis, 2012; Wienke, 2014).

Organisatorische randvoorwaarden

  • Commitment vanuit de organisatie, waaronder bestuurlijke steun.
  • Eigen belang van organisaties omzetten naar het (gezamenlijke) belang van het kind en het gezin (Wienke, 2014).
  • Samenwerkingsafspraken maken over vorm en inzet van mensen en middelen.
  • Regie/coördinatie op verschillende niveaus (jeugdigen en gezinnen, samenwerking, gezamenlijke sturing en regierol overheden en financiers) (Van der Zijden & Diephuis, 2012; Ter Berge et al. 2012; Wienke, 2014; Ungar et al., 2014).
  • Duidelijke afspraken over eindverantwoordelijkheid (Wienke, 2014).
  • Eenheid van taal (bijvoorbeeld dezelfde definitie van de doelgroep; Wienke, 2014).
  • Bij het vormgeven van de manier van werken wordt gebruik gemaakt van ervaringskennis van jongeren met psychische klachten en/of hun ouders.
  • Investeren in goede werkomstandigheden voor professionals (Van der Zijden & Diephuis, 2012; Wienke, 2014).
  • Goed georganiseerd continuüm van zo licht mogelijke zorg tot zo zwaar nodige zorg.
Terug naar boven

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie laat zich adviseren door een Ervaringsraad. Deze bestaat uit ouders, jongeren en andere ervaringsdeskundigen, die een paar keer per jaar bijeenkomen of online meewerken. Ook het platform Integrale Specialistische Jeugdhulp is met hen besproken. De daaruit voortgekomen adviezen zijn verwerkt in het platform.

De Ervaringsraad van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie vraagt aandacht voor de volgende onderwerpen als het gaat om Integrale Specialistische Jeugdhulp:

  • Een van de grootste uitdagingen is de aansluiting van jeugdhulp met het onderwijs. Die koppeling verdient extra aandacht. Het schot tussen hulpverlening en onderwijs is (naast andere schotten) een groot probleem.
  • Het is van essentieel belang dat kinderen/ouders de regie kunnen voeren over hun leven en de hulp die zij krijgen. De ggz voelt nog te vaak als een black box die beslist over wat er met je kind moet gebeuren.
  • Een warme overdracht is van groot belang. Hulpverleners moeten bij iemand blijven totdat ze zeker weten dat er een andere oplossing is.
  • Het is belangrijk om te denken in mogelijkheden voor het kind en het gezin en daarop te focussen. Er is in de hulpverlening onevenredig veel aandacht voor problematiek en belemmeringen terwijl een kind juist baat heeft bij een positieve benadering, waarbij het gestimuleerd wordt bij wat goed gaat.
  • Aandacht wordt gevraagd voor thuiszitters. De systemen werken soms langs elkaar heen waardoor de kinderen die niet naar school gaan niet bereikt worden.
  • Er is een wildgroei aan websites met informatie over jeugdhulpverlening. Dit is veel te ingewikkeld en onoverzichtelijk.
Terug naar boven

Het platform Integrale Specialistische Jeugdhulp is gerealiseerd door het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie en het Nederlands Jeugdinstituut, met financiering van het ministerie van VWS. Een stuurgroep met vertegenwoordigers van verschillende organisaties voor specialistische jeugdhulp denkt kritisch mee met de inhoudelijke opzet en verdere toepassing van het platform.

Deze stuurgroep bestaat uit:

  • Lieke van Domburgh (Pluryn)
  • Hella van de Beek (Kenter jeugdhulp)
  • Inge Vogels (Mutsaersstichting)
  • Anke van Dijke (Fier)
  • Petra Brasz (Parlan de Praktijk)
  • Lone Linssen (Koraal Groep)
  • Ellen Vedel, opgevolgd door Henk Kik (Arkin)
  • Inge Bastiaanssen (NJi)
  • Sara van der Weerd (Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie)
Terug naar boven

Het Platform Integrale Specialistische Jeugdhulp is gefundeerd op de volgende bronnen en achtergronddocumenten:

Gedachtengoed

Websites

Literatuur

  • Berge, I. ten, Addink, A., Baat, M. de, Bartelink, C., Rossum, J. van, & Vinke, A. (2012). Stoppen en helpen – een adequaat antwoord op kindermishandeling. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.
  • Bronstein, L. R. (2003). A model for interdisciplinary collaboration. Social work, 48(3), 297-306.
  • Choy, J., & Schulze, E. (2010). Het beoordelen van het toekomstperspectief van pleegkinderen. In P. van den Bergh & T. Weterings (Red.), Pleegzorg in perspectief. Ontwikkelingen in theorie en praktijk (pp. 305-318). Assen: Van Gorcum.
  • Kaats, E. & Opheij, W. (2012). Leren samenwerken tussen organisaties – Samen bouwen aan allianties, netwerken, ketens en partnerships. Deventer: Kluwer.
  • Ungar, M., Liebenberg, L., & Ikeda, J. (2014). Young people with complex needs: designing coordinated interventions to promote resilience across child welfare, juvenile corrections, mental health and education services. British Journal of Social Work, 44, 675–693.
  • Wienke, D. (2014). School en wijk verbonden. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.
  • Zijden, Q. van der, Diephuis, K., GGZ Nederland, Jeugdzorg Nederland, Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs (LECSO), Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, & Vereniging Orthopedagogische Behandelcentra (VOBC LVG). (2012). Handreiking integrale zorg: samenwerken rond jeugd met meervoudige problematiek en hun gezin.
Terug naar boven

Laatste berichten

Werkt u in de jeugdhulp? Dan is de oproep aan u om vooral aan te vullen! Lees over de lancering 24 april jl.

logo-Kenniscentrum-Kinder-Jeugdpsychiatrie
logo-NJi

Het Platform Integrale Specialistische Jeugdhulp is ontwikkeld door het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie en het Nederlands Jeugdinstituut met financiering van het Ministerie van VWS.