Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only
Filter by Custom Post Type

Meestgezocht: ADHDAutismeBijwerkingenSertralineVluchtelingenkinderen

Differentiaal-diagnostiek

Psychotische klachten kunnen ontstaan bij verschillende psychiatrische en somatische ziektebeelden, en bij middelenmisbruik. Psychotische ervaringen kunnen ook plaatsvinden zonder dat  er sprake is van een stoornis. Uit een recente review is gebleken dat psychotische symptomen voorkomen bij ongeveer 17% van de 9- tot 12-jarigen en bij ongeveer 7,5% van de 13- tot 18-jarigen (Kelleher et al., 2012). Bij eerste symptomen staat de uiteindelijke diagnose daarom nog niet vast. Daarbij zijn de verschillende mogelijke diagnosen door overlap vaak lastig van elkaar te differentiëren. Vooral bij kinderen en jongeren kan het enige tijd duren voordat de onderliggende stoornis zich uitkristalliseert. Dit geldt ook voor psychotische stoornissen: de diagnose kan meestal niet gesteld worden na een eerste psychose. Soms is de aanwezigheid van een psychotische stoornis echter evident. Dan moet de diagnose ook gesteld worden, want dit heeft consequenties voor de behandeling.

De differentiaaldiagnose van psychotische stoornissen is lang, maar sommige oorzaken zijn op kinderleeftijd meer waarschijnlijk dan op volwassenenleeftijd. In dit deel zal alleen de differentiaaldiagnose van psychotische stoornissen voor kinderen en jongeren besproken worden.

Voor een uitgebreide bespreking van een groot aantal van de onderstaande stoornissen kan verder gekeken worden bij het desbetreffende thema op onze website.

Psychische stoornissen

Gedrags- en emotionele stoornissen

Hallucinaties kunnen voorkomen bij CD (conduct disorder) en emotionele stoornissen (Garralda, 1984), vooral in combinatie met stress.

Angst- en dwangstoornissen

Kinderen met een posttraumatische stress stoornis (PTSS) hebben vaak levendige herinneringen aan het trauma. Zij kunnen ook herbelevingen en dissociatie (derealisatie en depersonalisatie) ervaren. Jonge kinderen met PTSS kunnen last hebben van hallucinaties, inhoudelijk meestal gerelateerd aan het trauma. Verder kunnen cognitieve klachten (concentratie- en geheugenproblemen), hyperalertheid, achterdocht, snel geïrriteerd zijn en agressie voorkomen. Al deze klachten kunnen eveneens passen bij een acute psychose. Bovendien is trauma in de kindertijd gerelateerd aan psychotische klachten en psychotische stoornissen op volwassen leeftijd (Kilcommons & Morrision, 2005; Sommer et al., 2010).

Bepaalde symptomen zoals dwanggedachten, bizarre gedragingen en angsten kunnen voorkomen bij zowel OCD als psychotische stoornissen (Lewin et al., 2010; Rodowski et al., 2008). Hoewel de meeste mensen met OCD inzien dat hun dwanggedachten en -handelingen irreëel zijn, zijn er ook personen die geen goed inzicht hebben in hun gedachten en gedrag (zie Lewin et al., 2010; Rodowski et al., 2008). Hierdoor kunnen (ernstige) gevallen van OCD zich voordoen als een psychotische stoornis (Rodowski et al., 2008).

Ontwikkelingsstoornissen

Er is veel overlap tussen de symptomen van psychotische stoornissen en pervasieve ontwikkelingsstoornissen (PDD) (Starling & Dossetor, 2009). Daarnaast delen deze twee groepen stoornissen een aantal risicofactoren, bijvoorbeeld problemen in de ontwikkeling van de hersenen (Starling & Dossetor, 2009). Met name het onderscheid tussen very early onset schizophrenia (VEOS) en een stoornis in het autismespectrum kan lastig zijn (Dossetor, 2007). Wanen en hallucinaties kunnen optreden bij PDD (Dossetor, 2007). Aan de andere kant vertonen veel kinderen met autisme abnormale zintuiglijke waarnemingen, die onterecht geïnterpreteerd kunnen worden als hallucinaties (Starling & Dossetor, 2009). Vreemde gedragingen en ideeën bij kinderen met PDD hoeven ook niet per se onderdeel van een psychose te zijn (Dossetor, 2007; Starling & Dossetor, 2009). Andere symptomen die bij zowel psychotische stoornissen als PDD gezien worden, zijn problemen met het herkennen van emoties en ongeorganiseerde spraak (Starling & Dossetor, 2009).

Affectieve stoornissen

Om het onderscheid tussen een affectieve stoornis en een psychotische stoornis te maken, moet het premorbide functioneren goed worden nagevraagd. Psychotische stoornissen ontstaan meestal sluipend met verslechterd functioneren. Navragen van de familiaire belasting, ook voor bijvoorbeeld voor bipolaire stoornis, kan helpen bij de differentiatie.

Kinderen met een depressie kunnen last hebben van hallucinaties (meestal auditief), zelden van wanen en uiterst zelden zijn er denkstoornissen. De positieve symptomen zijn gebonden aan de periode van veranderde stemming en zijn stemmingscongruent. De negatieve symptomen die op kunnen treden bij depressie, vlakheid in combinatie met wanhoop en somberheid, zijn vaak wel te onderscheiden van de typische vlakheid bij een psychotische stoornis. Gedesorganiseerde gedrag en spraak, verminderd functioneren wordt bij een depressie zelden gezien.

Bipolaire stoornis

Kinderen en adolescenten met een bipolaire stoornis hebben vaak een geschiedenis van psychotische klachten en/of een psychose (Axelson et al., 2006). Uit een follow up studie is gebleken dat 50% van de adolescenten met de diagnose bipolaire stoornis in eerste instantie met schizofrenie gediagnosticeerd waren (Werry et al., 1991). Schizofrene kinderen hebben vaker dan bipolaire kinderen premorbide persoonlijkheidsproblemen en ontwikkelingsstoornissen, een sluipend begin van de klachten, meer last van wanen en afgevlakt affect. Kinderen met een vroege bipolaire stoornis hebben vaker ADHD in de voorgeschiedenis.

Persoonlijkheidsstoornissen

Deze worden meer gezien tijdens de late adolescentie en begin van de volwassenheid. Met name schizotypische persoonlijkheidsstoornis en borderline persoonlijkheidsstoornis kunnen gepaard gaan met psychotische klachten (bijv. akoestische hallucinaties) en kortdurende psychotische episoden. Van de jongeren met een schizotypische persoonlijkheidsstoornis ontwikkelt 25% schizofrenie of een schizoaffectieve stoornis.

Organische en somatische ziektebeelden

Middelenmisbruik

Middelengebruik is een belangrijke oorzaak van psychose bij adolescenten en volwassenen. De concepttekst multidisciplinaire richtlijn schizofrenie 2010: Onderscheid psychotische stoornis door cannabis van schizofrenie, is een vraagstuk dat met name speelt bij de eerste psychose. Aanbeveling: Als psychotische symptomen bij cannabisgebruikers niet binnen enkele dagen overgaan moet men rekening houden met de mogelijkheid dat de psychose de eerste manifestatie is van een onderliggende kwetsbaarheid die verder gaat dan een cannabis-intoxicatie.

Net als bij volwassenen kunnen psychosen bij kinderen en jongeren veroorzaakt worden door een veelvoud aan organische stoornissen, onder andere temporale epilepsie, een hersentumor, een hersenvliesontsteking, neurondegeneratieve stoornissen en een delier. Neurodegeneratieve stoornissen zijn uiterst zeldzaam op kinderleeftijd en gaan vaak gepaard met bewegingsstoornissen en verlies van reeds aangeleerde cognitieve vaardigheden. Een delier ontstaat doorgaans in enkele uren tot dagen, is van voorbijgaande aard en wordt gekenmerkt door een fluctuerend beloop. Voorop staan: verminderd bewustzijn, gestoorde aandacht en cognitieve functies. Een delirium bij kinderen kan meerdere oorzaken hebben, waaronder middelenmisbruik.

Genetische syndromen

Verschillende genetische syndromen kunnen samengaan met psychotische klachten, waaronder velocardiofaciaal syndroom (DiGeorge syndroom), syndroom van Klinefelter, en Prader-Willi syndroom.

Reageren

Kunnen we deze tekst verbeteren, of vond u niet precies wat u zocht? Laat het ons weten.

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten