Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only
Filter by Custom Post Type

Meestgezocht: ADHDAutismeBijwerkingenSertralineVluchtelingenkinderen

Signalering en triage

Peuter knuffelt met moeder buiten

Docenten, wijkteammedewerkers, huisartsen, praktijkondersteuner en jeugdgezondheidsmedewerkers kunnen allemaal te maken krijgen met een kind van wie zij vermoeden dat het een psychisch probleem heeft. Goede zorg voor deze kinderen begint met het signaleren van een mogelijk probleem en triage: de ernst inschatten en verwijzen naar de juiste zorg. Goede signalering en triage is essentieel om kinderen tijdig maar niet onnodig door te verwijzen naar de specialistische jeugd-ggz.

Peuter knuffelt met moeder buiten

Wat is signalering en triage?

Wat houden de begrippen signalering en triage precies in? En wat is hun betekenis in het licht van de specialistische jeugd-ggz? Signalering vindt plaats in het onderwijs en de basiszorg, het zogenoemde ‘voorveld’. Lees hieronder een uitgebreidere uitleg van deze termen.

Signaleren

Signaleren is het (tijdig) herkennen van (mogelijk) ernstige psychische problematiek bij kinderen en jongeren.

Triage

In de jeugdhulp houdt triage in dat een goede oplossing moet worden gevonden voor het gegeven dat er veel meer jeugdigen met psychische problemen binnenkomen in het voorveld, dan kunnen of zouden moeten worden gezien in de gespecialiseerde jeugd-ggz. Het is dus zaak die kinderen en jongeren te herkennen voor wie de gespecialiseerde jeugd-ggz het meest passende hulpaanbod is.

Triage richting de specialistische jeugd-ggz

Triage richting de specialistische jeugd-ggz is: bij jeugdigen met emotionele, gedrags-, relationele en/of cognitieve problemen op grond van beperkte informatie beoordelen of een vermoeden van een psychische stoornis bestaat, en zo ja:

  • of direct een verwijzing naar gespecialiseerde jeugd-ggz nodig is
  • of hiermee kan worden gewacht tot meer informatie is verkregen
  • of het resultaat van inmiddels geboden hulp duidelijk is
  • of gekozen wordt voor een ander hulpaanbod

Het voorveld

Het voorveld is: de plekken waar problemen voor het eerst aan het licht kunnen komen, zoals het onderwijs, de huisartsenzorg (inclusief de Praktijkondersteuner Jeugd), de jeugdgezondheidszorg (JGZ), wijkteams en centra voor jeugd en gezin (CJG).

Terug naar boven

Tips voor signalering en triage richting de specialistische jeugd-ggz

Er is niet één recept voor signalering en triage. Op basis van onderzoek onder experts en ervaringsdeskundigen stelde het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie negen tips voor professionals in het voorveld op.

  1. Neem een ‘pluis-niet-pluisgevoel’ serieus: een op intuïtie gebaseerd gevoel dat er al dan niet een psychisch probleem kan spelen.
  2. Roep een consult in van de specialistische jeugd-ggz om pluis-niet-pluisgevoelens beter te duiden.
  3. Organiseer kennis over de jeugd-ggz lokaal (zet bijvoorbeeld gedragswetenschappers in bij wijkteams, huisartsen of scholen). Zo kunnen specialisten al vroeg meekijken. Het thema Jeugd-ggz in het voorveld gaat in op hoe specialistische kennis dichtbij huis kan worden ingezet.
  4. Doe meer kennis op over markers (voorlopers van psychiatrische problematiek) en signalen in de zorg dichtbij huis en op school. “De jeugd-ggz kan een centrale functie hebben in scholing van het voorveld, maar ook in coaching on the job, bijvoorbeeld tijdens multidisciplinair overleg. Op die manier draagt het bij aan een manier van denken en vorm je een lerend systeem.”
  5. Betrek het kind en de ouders nauw bij het proces. Analyseer samen de vraag en neem samen beslissingen. Een ervaringsdeskundige: “Er moet niet alleen gewerkt worden vanuit het boekje. Het kind moet zich begrepen en gehoord voelen.”
  6. Gebruik hulpmiddelen zoals vragenlijsten (een bekende is de Strenghts and Difficulties Questionnaire, SDQ). Deze kunnen ondersteunen bij gesprekken of dienen als leidraad of geheugensteun. Een voorwaarde is dat het gekozen middel bijdraagt aan een beter beeld, je goed uitlegt aan het gezin waar het instrument voor dient en de uitkomsten een vervolg krijgen.
  7. Zorg voor uitwisseling en reflectie, bijvoorbeeld met een multidisciplinair overleg of casuïstiekbespreking. Ook een ‘derde paar ogen’ inroepen kan de kwaliteit van signalering en triage verhogen. “Om elkaar intern in je team te vinden is de vertrouwensband belangrijk. Wij hebben tweewekelijkse casuïstiekbesprekingen. Mensen moeten dingen met elkaar willen delen, durven vragen aan elkaar: denk je even met me mee over dit gezin? Dat men advies durft te vragen is essentieel, het vertrouwen om je kwetsbaar op te stellen.”
  8. Zorg voor continuïteit in de personeelsbezetting. Dat is een belangrijke randvoorwaarde voor goede signalering en triage, ook al is het een blijvende uitdaging.
  9. Investeer in samenwerkingsrelaties met andere organisaties. Nieuwsgierigheid naar elkaars werk, de bereidheid te leren van elkaar en vertrouwen te hebben in elkaar zijn hiervoor belangrijke kernwaarden. “Ik merk dat als specialisten uit hun spreekkamer komen in onze school en zien wat er wel kan. Dat is van grote toegevoegde waarde: de specialisten zien de potentie van kinderen, naast het ziektebeeld”. Van belang is dat mensen samen willen kijken vanuit het niet weten.”
Terug naar boven

Instrumenten ter ondersteuning van signalering en triage

Bij signalering en triage gaat het vooral om het voeren van het goede gesprek en is het belangrijk dat je de juiste kennis in huis hebt. Instrumenten kunnen het oordeel van een professional niet vervangen, ze kunnen signalering en triage wél ondersteunen. Op dit moment is er geen goed overzicht van veelgebruikte instrumenten. Met enige regelmaat komen er lokaal en landelijk nieuwe instrumenten of methoden beschikbaar. Er lijkt niet één instrument te bestaan dat breed wordt gebruikt. De inzichten die bekend zijn over het gebruik van instrumenten staan hieronder.

Instrumenten en methodieken

De Strenghts and Difficulties Questionnaire (SDQ) wordt meermaals genoemd als instrument om een eerste inschatting te maken van de soort en ernst van psychische problemen.

Andere instrumenten die gebruikt worden om een beter beeld te krijgen zijn: de Child Behavior Checklist (CBCL), de Sociaal-Emotionele Vragenlijst (SEV), de Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK), de ADHD Vragenlijst (AVL), de Children’s Depression Inventory (CDI), de Children’s Revised Impact of Event Scale (CRIES-13), het DSM-5 interview en de spinnenwebtool positieve gezondheid.

Inschattingsmethodieken die onder meer de jeugd-ggz gebruikt, zijn: de GIZ- methodiek (Gezamenlijk Inschatten van Zorgbehoeften; samen met ouders of jeugdigen wordt een analyse gemaakt van hun krachten en behoeften) en SPARK: Signaleren van Problemen en Analyse van Risico bij opvoeden en ontwikkeling van Kinderen; een gestructureerd vraaggesprek.

Daarnaast gebruiken professionals ook screeningsinstrumenten voor veiligheid, zoals: drie huizen, Licht Instrument Risicotaxatie Kindveiligheid (LIRIK) en Signs of Safety.

Richtlijnen

Ook zijn er richtlijnen die professionals kunnen ondersteunen bij het maken van een inschatting, waaronder de richtlijn Samen met ouders en jeugdige beslissen over passende hulp, JGZ-richtlijnen, zorgstandaarden (o.a. ADHD), praktijkstandaarden en de richtlijn over gezinnen met meervoudige en complexe problemen.

De JGZ-richtlijnen angst, ADHD, depressie, psychosociale problemen en autismespectrumstoornissen bevatten bijvoorbeeld ook adviezen over hoe je kunt (vroeg)signaleren, risico en beschermende factoren in kaart kunt brengen, welke screeningsinstrumenten je kunt gebruiken en wanneer je door moet verwijzen naar de (specialistische) jeugd-ggz.

Lopende onderzoeken

  • Het Erasmus MC en de Erasmus Universiteit Rotterdam willen werken aan een transdiagnostische decision tool om te beoordelen welke behandelsetting het meest geschikt is voor kinderen en jongeren met psychische problemen. Het doel is te komen tot een gebruiksvriendelijk instrument dat de hulpverlener in enkele minuten kan invullen. Voor het beoordelen van volwassen patiënten binnen de TOPGGz bestaan al dergelijke instrumenten.
  • Curium-LUMC doet een pilot-onderzoek met een gestandaardiseerde methode voor een aantal huisartspraktijken in de regio, waarbij een op de computer in te vullen set vragenlijsten ondersteuning moet bieden bij signalering en triage: Development and Well-Being Assessment (DAWBA).
  • TNO onderzoekt de uniformering van de triagewerkwijze in de jeugdgezondheidszorg (JGZ), waarin onder andere de SDQ ingevuld door ouders in zit, en waar risicokinderen door jeugdarts of verpleegkundige gezien worden. TNO is in 2019 ook met een pilot gestart om het digitale instrument de Psycat te testen op bruikbaarheid in de JGZ.
Terug naar boven

Zorgen voor een sterke samenwerking

Investeren in samenwerkingsrelaties met andere organisaties is van belang voor een goede signalering en triage. Denk aan de samenwerking tussen scholen en de jeugdgezondheidszorg, en samenwerking tussen wijkteams, jeugdgezondheidszorg, Centra voor Jeugd en Gezin (CJG), huisartsen en de specialistische jeugd-ggz. Hieronder leest u welke elementen bijdragen aan een sterke samenwerking.

Wat draagt bij aan een sterke samenwerking?

  • Kennis hebben van de sociale kaart van zorginstellingen in de regio, inclusief informatie over wachtlijsten
  • Verwijsafspraken maken, zoals in de landelijke samenwerkingsafspraken jeugd-ggz die te vinden zijn in de Generieke Module Landelijke samenwerkingsafspraken jeugd-ggz
  • Specialisten die deels werkzaam zijn in het voorveld, waardoor kennis over de specialistische jeugd-ggz aan de voordeur aanwezig is
  • Korte lijnen en vaste contactpersonen, om bijvoorbeeld laagdrempelig een consult te kunnen inroepen van een specialist
  • Nieuwsgierig zijn naar elkaars werk, de bereidheid van elkaar te willen leren, vertrouwen moet groeien
  • Afstemmen van zorg en kennis hebben van de zorggeschiedenis van gezinnen, zodat er niet meerdere trajecten lopen/liepen waar andere zorgpartijen niet van af weten
  • Elkaars taal leren kennen
  • Terugkoppeling van behandeling aan alle verwijzers
  • Afspraken maken over wat te doen bij crisissituaties
  • Afspraken tussen wijkteam, Veilig Thuis en gecertificeerde instellingen over de samenwerking bij zorgen over de veiligheid in het gezin
Terug naar boven

Mist u nog informatie over signalering en triage? Laat het ons weten via het formulier onderaan deze pagina.

Wijkteams werken met jeugd

Reageren

Kunnen we deze tekst verbeteren, of vond u niet precies wat u zocht? Laat het ons weten.

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten