Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only
Filter by Custom Post Type

Meestgezocht: ADHDAutismeBijwerkingenSertralineVluchtelingenkinderen

Een licht verstandelijke beperking en psychische problemen

Jongens steppen

Kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB) zijn kwetsbaar, zeker wanneer er sprake is van een combinatie met psychische problemen. Zij zijn niet altijd direct te herkennen, waardoor hulpverleners belangrijke signalen kunnen missen. Hoe kunnen zij bij de toegang (bijvoorbeeld bij lokale teams) beter screenen en hoe kan beleid vanuit de gemeente hierbij ondersteunen? Passende kennis over deze doelgroep is hierbij van belang. Deze pagina gaat in op de directe en indirecte signalen van een LVB, de combinatie met psychische problemen en belangrijke kennisbronnen bij dit thema.

Jongens steppen

Wat is een licht verstandelijke beperking?

Jongeren met een LVB hebben aanzienlijke beperkingen op het gebied van cognitieve ontwikkeling en in hun adaptieve vaardigheden (ook wel sociale vaardigheden genoemd). Iemand heeft aanzienlijke beperkingen als diegene zich niet ontwikkelt en gedraagt op een manier die past bij zijn of haar leeftijd en cultuur. Alleen een IQ-score is niet genoeg om te bepalen wat voor ondersteuning nodig is. Ook de inschatting van het sociaal aanpassingsvermogen is hiervoor belangrijk.

Waarom is het belangrijk dat LVB-problematiek (al dan niet in combinatie met psychische problemen) tijdig erkend wordt?

Om latere problemen te voorkomen door de juiste behandeling en ondersteuning in te zetten, is het tijdig herkennen en erkennen van LVB belangrijk. Gebeurt dat niet, dan ervaart een jongere met een LVB vaak dat de de omgeving hem of haar overvraagt, wat kan leiden tot gedragsproblemen. Er zijn vaak directe of indirecte signalen in het kind of de jongere die kunnen wijzen op een LVB. Het is belangrijk die signalen zo vroeg mogelijk te herkennen en verder te onderzoeken.

Wat zijn directe en indirecte signalen van een LVB?

Directe signalen van een LVB bij jongeren kunnen bijvoorbeeld achterstanden in het onderwijs zijn, in sociale vaardigheden of praktische vaardigheden (bijvoorbeeld persoonlijke verzorging). Indirecte signalen bevinden zich op het niveau van de jongere zelf en zijn of haar directe omgeving, zoals in de gezins- en woonsituatie. Denk aan ouders met een LVB of een onrustige buurt.

Directe signalen van een LVB bij jongeren kunnen bijvoorbeeld achterstanden in het onderwijs zijn, in sociale vaardigheden of praktische vaardigheden (bijvoorbeeld persoonlijke verzorging). Soms zijn deze directe signalen moeilijk op te merken, omdat een jongere bijvoorbeeld hulp krijgt van zijn sociale omgeving om zich te redden. Om die reden is het ook belangrijk om indirecte signalen te kunnen herkennen. Indirecte signalen van een LVB bij jongeren bevinden zich op het niveau van de jongere zelf en zijn of haar directe omgeving, zoals in de gezins- en woonsituatie.
Vroegsignalering richt zich op directe en indirecte signalen van een LVB. Zie het overzicht hieronder van de directe en indirecte signalen bij jongeren en het gezin:

Hoofdkenmerk jongere

  • Taalproblemen (onder andere vertraagde taal- en spraakontwikkeling, taalbegrip, dubbele ontkenning)

Selectie van de indirecte kenmerken van de jongere (deze problemen/omstandigheden worden vaker geconstateerd bij jongeren met een LVB)

  • Jonger in sociaal-emotioneel opzicht
  • Internaliserende en externaliserende gedragsproblemen
  • Problemen met verwerken van informatie (vooral verbaal aangeboden informatie)
  • Minder goed werkende executieve functies (bijvoorbeeld eerst denken dan doen, gevoelens beheersen, volhouden van de aandacht en concentratie en kunnen organiseren en plannen)
  • Aandachtsproblemen

Indirecte kenmerken van het gezin en sociale context (deze problemen/omstandigheden komen vaker voor bij het gezin en de buurt waarin de jongere met een LVB opgroeit)

>> Lees meer in de handreiking Vroegsignalering van een licht verstandelijke beperking (LVB) en zwakbegaafdheid

Terug naar boven

Wat is het verschil tussen behandeling en begeleiding bij jongeren met LVB-problematiek?

De Handreiking Pedagogisch Klimaat beschrijft behandeling als volgt: “Vanuit een therapeutische invalshoek is behandeling gericht op het verzorgen en ‘beter maken’ van een aandoening. Er wordt systematisch en doelgericht gewerkt aan het realiseren van bepaalde veranderingen in cognities, emoties en/of gedrag”. Een aantal grote zorgaanbieders omschrijven begeleiding als volgt: “Het doel is om het leven van de cliënt te stabiliseren en cliënten te begeleiden naar een zo zelfstandig mogelijk leven. Werk, maatschappelijke participatie en verantwoordelijkheid voor zichzelf en voor elkaar vormen de basis van zelfstandigheid”. Begeleiding richt zich op de ondersteuning in het alledaagse handelen en behandeling richt zich op verandering of verbetering van een aantal zaken (zoals cognities, emoties en/of gedrag). Beiden kunnen nodig zijn bij kinderen en jongeren met een LVB, al dan niet in combinatie met psychische problemen.

Combinatie LVB en psychische problemen

Ongeveer 30-40% van de kinderen met een LVB heeft psychische problemen. Een LVB kan samengaan met één of meer andere, psychiatrische stoornissen. De combinatie van een LVB met psychische problemen maakt een juiste beoordeling moeilijk. Het is niet altijd duidelijk welke klacht aan het één en wat aan het ander toegeschreven kan worden. Dit heeft ook gevolgen voor het type behandeling of begeleiding wat hierbij kan worden ingezet.

Organisaties, websites, onderzoek en initiatieven

>> Landelijk Kenniscentrum LVB
Het Landelijk Kenniscentrum LVB ontwikkelt en deelt kennis over de persoonlijke ontwikkeling, opvoeding en maatschappelijke participatie van mensen (o.a. kinderen en jongeren) met een licht verstandelijke beperking (LVB). Op de website staat onder meer de handreiking Vroegsignalering van een licht verstandelijke beperking en zwakbegaafdheid.

>> Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
Het NJi heeft het kennisdossier Licht verstandelijk beperkte jeugd. Het dossier biedt een overzicht van beschikbare ondersteuning, interventies en recente beleidsontwikkelingen.

>> De Academische Werkplaats Kajak
De Academische Werkplaats Kajak is opgericht door het Landelijk Kenniscentrum LVB, het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie, Karakter, Pluryn, de Bascule, ‘S Heeren Loo, Ambiq en de Banjaard. De Academische Werkplaats heeft als missie om de eigen regie en de maatschappelijke participatie van jeugdigen met een licht verstandelijke beperking (LVB) en psychische problematiek te vergroten. Kajak stimuleert een gezamenlijke kennisontwikkeling, wetenschappelijk onderzoek en er worden voorstellen voor scholing en beleid ontwikkeld.

>> Platform Integrale Specialistische Jeugdhulp
Organisaties voor onderwijs, jeugd- en opvoedhulp, LVB, ggz, verslavingszorg en sociale teams werken samen om kinderen en gezinnen met ernstige en meervoudige problemen de beste hulp te bieden. Het platform Integrale Specialistische Jeugdhulp van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie biedt een overzicht van goede praktijkvoorbeelden van integrale specialistische jeugdhulp.

Terug naar boven

>> Transitiecoach LVB
Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie heeft de functie van Transitiecoach LVB ontwikkeld. Deze coach ondersteunt jongeren met een LVB en psychische problemen bij de veranderingen als ze 18 jaar worden. Om deze jongeren de optimale professionele ondersteuning te bieden, ontwikkelde het Kenniscentrum een e-learningmodule voor coaches met input van LVB-jongeren, ouders en experts.

>> MEE toekomstcoach
De Toekomstcoach gaat in het laatste jaar op de praktijkschool met jongeren aan de slag met het verbeteren van vaardigheden, die nodig zijn om werkfit te zijn. Hierbij ondersteunt de coach bij het maken van een plan op alle levensgebieden. MEE ontwikkelde De toekomstcoach, die op verschillende plekken in het land beschikbaar is.

Terug naar boven

Handige documenten

>> Handreiking voor het wijkteam om (licht) verstandelijk beperkte jeugdigen te helpen
Handvatten voor wijkteammedewerkers: hoe kun je kinderen en hun ouders het beste helpen?

>> Herkenning en vroegsignalering van een licht verstandelijke beperking (LVB) en zwakbegaafdheid bij kinderen, jongeren en (jong)volwassenen
Instrumenten ontwikkeld door De Vereniging Orthopedagogische Behandelcentra (VOBC) en het Landelijk Kenniscentrum LVB, die kunnen helpen bij de vroegsignalering en herkenning. Onder meer de handreiking Vroegsignalering van een licht verstandelijke beperking (LVB), die de mogelijkheden beschrijft voor vroegsignalering van een LVB of achterstanden en risico’s in de ontwikkeling die tot een LVB kunnen leiden.

>> Handreiking middelengebruik en verslaving bij mensen (jeugdigen en volwassenen) met een LVB
Overzicht van methodieken en interventies voor diagnostiek, preventie en behandeling van verslavingsproblematiek bij mensen (zowel jongeren als volwassenen).

Terug naar boven

Ggz-instellingen die werken met kinderen jongeren met een LVB zijn te vinden op onze ledenpagina.

Mist u nog informatie op deze pagina? Laat het ons weten via het formulier hieronder.

Kenniscentrum LVB

Logo Kenniscentrum LVB

Het Kenniscentrum LVB ontwikkelt en deelt kennis over de persoonlijke ontwikkeling, opvoeding en maatschappelijke participatie van mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB).
>> Naar de website

Reageren

Kunnen we deze tekst verbeteren, of vond u niet precies wat u zocht? Laat het ons weten.

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten