Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only
Filter by Custom Post Type

Meestgezocht: ADHDAutismeBijwerkingenSertralineVluchtelingenkinderen

Gezinnen met meervoudige en complexe problemen

Gezin regenlaarzen

Gezinnen met meervoudige en complexe problemen hebben te maken met belemmeringen in verschillende leefgebieden. Die belemmeringen raken zowel de ouders als de kinderen. Wat kenmerkt gezinnen met meervoudige en complexe problemen? Wat bemoeilijkt de zorg en wat is er nodig om deze gezinnen te helpen? Hoe kunnen verschillende sectoren samen kijken naar de stapeling van verschillende problemen?

Gezin regenlaarzen

Op welke domeinen ervaren deze gezinnen langdurige problemen?

Gezinnen met meervoudige en complexe problemen ervaren langdurig moeilijkheden op minimaal vijf van de volgende zeven leefgebieden: problemen in de context, problemen die te maken hebben met het kind, problemen die te maken hebben met de ouders, de opvoeding, het functioneren van het gezin, het sociale netwerk of de hulpverlening.

Voorbeelden van problemen die zich kunnen voordoen in de zeven leefgebieden zijn:

  1. Context: meerdere negatieve levensgebeurtenissen, financiële problemen (armoede), een lage sociaal-economische status.
  2. Kind: psychische of psychosociale problemen bij het kind, inclusief ontwikkelingsproblemen, gedragsproblemen, psychosomatische problemen en verslavingen, cognitieve problemen (zoals leerproblemen) en een verstandelijke beperking, slachtoffer of getuige zijn van mishandeling, misbruik, verwaarlozing of huiselijk geweld.
  3. Ouders: psychische of psychosociale problemen bij de ouder(s), inclusief psychosomatische problemen, gedragsproblemen (agressie en crimineel gedrag) en verslaving, cognitieve problemen en een verstandelijke beperking, slachtoffer, getuige of dader zijn van mishandeling, misbruik, verwaarlozing of huiselijk geweld.
  4. Opvoeding: onvoldoende of inconsistente opvoedingsstrategieën, pedagogische onmacht, weinig consistentie, weinig responsiviteit, veel harde discipline, afwijzing, gebrek aan gedragscontrole, veel psychologische controle, onveilige hechting.
  5. Gezin: relatieproblemen, conflicten, communicatieproblemen, weinig cohesie, geen organisatie.
  6. Sociale netwerk: verstoord sociaal netwerk of een gebrek hieraan, conflicten met buurtbewoners en vrienden.
  7. Hulpverlening: lange geschiedenis van hulpverlening, uithuisplaatsing.
Terug naar boven

Hoe verschillen deze gezinnen onderling van elkaar?

Gezinnen met meervoudige en complexe problemen hebben een aantal gemeenschappelijke kenmerken, zoals het grote aantal problemen op verschillende leefgebieden. Onderling verschillen de gezinnen ook sterk van elkaar. Zo zijn bijvoorbeeld het patroon en de zwaarte van de problematiek zeer divers.

Toch zijn er pogingen gedaan om profielen van deze gezinnen te creëren. Het Verwey-Jonker Instituut heeft een rapport uitgebracht dat vijf profielen beschrijft, met verschillende niveaus van hulp- en zorgbehoeften. Met behulp van categorieën wil de hulpverlening beter aansluiten bij de behoeften, om uiteindelijk de behandeluitkomsten te verbeteren.

Wat maakt de problematiek van deze gezinnen complex?

Kenmerkend voor gezinnen met meervoudige en complexe problemen is een combinatie van problemen op de verschillende domeinen die hierboven staan beschreven. De problemen beïnvloeden elkaar en houden elkaar in stand. Deze complexiteit is bepalend voor de aanpak van de problematiek. De deelproblemen staan niet op zichzelf en hulpverleners kunnen deze daarom niet geïsoleerd aanpakken.

Vanuit de praktijk blijkt dat vooral armoede een negatieve invloed heeft. Armoede versterkt de problemen op andere leefgebieden, omdat mensen in armoede vooral bezig zijn met ‘overleven’. Ook psychiatrische problematiek bij kinderen en ouders speelt een belangrijke rol. Daarnaast hebben ouders die zelf zijn mishandeld of misbruikt soms trauma’s die het ouderschap mogelijk negatief beïnvloeden. Het is daarom belangrijk dat de volwassenen-ggz ook oog heeft voor (eventuele hulpverlening aan) de kinderen in het gezin.

Wat is er nodig om gezinnen te helpen?

Hulp en steun aan gezinnen met meervoudige en complexe problematiek mislukt vaak door het ontbreken van een totaalbeeld van de gezinssituatie. Behandelingen en hulpverlening hebben slechts op korte termijn effect, omdat de problemen op andere gebieden blijven bestaan. Er is een integrale aanpak nodig die de aparte domeinen overstijgt. Het is voor professionals dus van belang om kennis te hebben van de mogelijke problemen die zich voordoen op de verschillende leefgebieden én hoe die problemen met elkaar samenhangen.

Hulp op maat aanbieden vraagt daarom van professionals specifieke kennis en vaardigheden. Voor (jeugdhulp)organisaties en gemeenten betekent dit dat zij faciliterend zijn en ruimte creëren voor maatwerk. Richtlijnen en procedures te nauw opvolgen kan oplossingen op maat tegenwerken. Flexibiliteit en creativiteit zijn nodig om de diverse gezinnen te voorzien van passende hulp die goed aansluit bij hun situatie.

Hoe herken je tijdig gezinnen met meervoudige en complexe problemen?

Een eerste stap is meer bewustzijn over dat problemen in meerdere domeinen kunnen bestaan. Daarnaast moeten alle betrokken instellingen goed samenwerken om tot de kern van de problemen te komen.

Organisaties richten zich vaak op één signaal, namelijk dat waarmee het gezin zich in het eerste contact presenteert. Zo missen zij het totaal aan meervoudige problematiek. Een mogelijk gevolg is dat zij problemen niet op tijd herkennen, waardoor gezinnen niet de hulp krijgen die nodig is.

De hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problematiek begint bij het signaleren van de problemen op verschillende terreinen, en vereist een integrale aanpak, waarbij meerdere partijen samenwerken. Personeel van verschillende organisaties zou idealiter getraind moeten zijn in het herkennen en signaleren van de meervoudigheid en complexiteit van mogelijke problemen die spelen bij een gezin dat zich meldt met één specifiek probleem. Denk bijvoorbeeld aan professionals bij ggz-instellingen, het UWV, scholen, het gemeenteloket wonen, schuldhulpinstellingen, justitie, wijkteams en consultatiebureaus.

Een goede samenwerking tussen alle betrokken instellingen is van belang bij de hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problematiek. Door een gezamenlijke probleemanalyse en plan van aanpak op te stellen ontstaat een goede ketenaanpak en komt men tot de kern van de problemen. Hierbij is één hulpverlener verantwoordelijk voor het gezin en is er één plan per gezin.

Terug naar boven

Hoe kunnen verschillende sectoren samenwerken in de zorg voor gezinnen?

Bij de hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problemen is integraal werken belangrijk: een brede benadering, met nauwe afstemming in de aanpak van problemen op de verschillende domeinen. Hierbij spelen gemeenten spelen een grote rol bij integrale jeugdhulp, net als een vaste hulpverlener die de regie neemt, de verschillende soorten zorg op elkaar afstemt en samenwerkt met het gezin.

Gemeenten organiseren en stimuleren integrale jeugdhulp, waarbij ze sturen op samenwerking tussen aanbieders, in plaats van concurrentie.

Bij goede integrale hulp aan een gezin heeft één vaste hulpverlener de regie. Soms delen twee hulpverleners deze zware verantwoordelijkheid, waarmee de stabiliteit van de hulpverlening geborgd is, ook als een van beide ziekte wordt, met verlof gaat of of van baan wisselt.

De vaste hulpverlener werkt systeemgericht en betrekt alle gezinsleden bij de hulp, dus ook expliciet de kinderen. Deze hulpverlener zorgt voor een goed overzicht van de situatie in het gezin, stemt de hulpverlening op de verschillende domeinen op elkaar af en zorgt voor een goede samenwerking tussen de verschillende organisaties. De vaste hulpverlener is daarmee de spin in het web van hulpverlening rond het gezin.

De manier waarop hulpverleners samenwerken met de gezinsleden is bovendien een belangrijke succesfactor. Hulpverleners behalen de beste resultaten wanneer zij zoveel mogelijk aansluiten bij hoe gezinsleden hun problemen ervaren en de regie zoveel mogelijk bij het gezin laten. De richtlijn Multiprobleemgezinnen geeft meer informatie over effectief case-management en de eigenschappen die een vaste hulpverlener moet hebben.

Terug naar boven

Hoe kan hulpverlening intergenerationele overdracht van problemen doorbreken?

Er is geen eenvoudige oplossing om intergenerationele overdracht te doorbreken. Een van de risico’s hiervoor is een geschiedenis van kindermishandeling of verwaarlozing. Er moet daarom meer aandacht zijn voor de gevolgen voor kinderen als er thuis sprake is van kindermishandeling, partnergeweld, of psychische problemen of verslaving bij ouders.

Het is van essentieel belang om kinderen mee te nemen in hulpverleningstrajecten. Het kan helpen om zeer kwetsbare ouders te ondersteunen wanneer zij hun eerste kind krijgen. Als gezinnen waar intergenerationele problematiek speelt tijdig in kaart worden gebracht, is eerder handelen mogelijk. Dit heeft invloed op de behandeling en de toekomst van de kinderen binnen het gezin. De infosheet van Wegwijzer Jeugd en Veiligheid geeft meer informatie over het voorkomen van intergenerationele overdracht. Ook de inaugurele rede van prof. dr. Majone Steketee (2017) gaat over intergenerationele overdacht van geweld in gezinnen.

Organisaties, websites, onderzoek en initiatieven

Een overzicht van handige links naar onderzoeken, rapporten, websites en initiatieven op het gebied van gezinnen met meervoudige en complexen problemen.

>> Actieonderzoek Instituut Publieke Waarden
In 2020 gaan vijf gemeenten aan de slag met een domeinoverstijgende maatwerkaanpak om gezinnen met meervoudige en complexe problemen te helpen. Het doel is om tot een model te komen voor een effectieve maatwerkaanpak die ook door andere gemeenten te gebruiken is. De deelnemende gemeenten zijn: Dordrecht, Geldrop-Mierlo, Amersfoort, Groningen en regio Hart van Brabant. Het actieonderzoek maakt deel uit van het ZonMw-programma Effectief werken in de jeugdsector.

>> Richtlijn Multiprobleemgezinnen
De richtlijn Multiprobleemgezinnen voor jeugdhulp en jeugdbescherming biedt handvatten voor de hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problemen.

>> Platform Integrale Specialistische Jeugdhulp
Het online platform Integrale Specialistische Jeugdhulp van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie beschrijft goede praktijkvoorbeelden van integraal werken.

>> Samen1Plan
Samen1Plan is een (gratis) online hulpverleningsplan voor zorgtrajecten met meerdere betrokken hulpverleners. Cliënten en hulpverleners hebben Samen1Plan op de werkvloer ontwikkeld.

>> (O)MPG-aanpak Amsterdam
De (O)MPG-aanpak in Amsterdam heeft als doel om gezinnen met meervoudige en complexe problemen beter te helpen door bestaande structuren te ondersteunen en te verbeteren. Hierbij gaat het om de afstemming beter te coördineren en analyses van ingewikkelde situaties te maken.

>> Factsheet voor gemeenten: Multidisciplinaire Aanpak (MDA++)
MDA++ is een samenwerkingsverband voor een systeemgerichte, multidisciplinaire en specialistische aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld binnen gezinnen met meervoudige en complexe problemen. Het Verwey-Jonker Instituut onderzoekt op de effectiviteit hiervan, als onderdeel van het ZonMw-programma Veilig Opgroeien.

>> Onderzoek Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV)
Het CCV heeft in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid onderzoek gedaan naar de ‘witte vlekken’ in het werkveld van professionals die werken met gezinnen met meervoudige en complexe problemen. Titel: Onderzoeksrapport Multiprobleemgezinnen. Veiligheid & Overlast.

>> Quickscan Verwey-Jonker Instituut
Het Verwey-Jonker Instituut heeft in samenwerking met Radar Advies en in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid een quickscan uitgevoerd. Deze gaat over de samenhang van kennis over gezinnen met meervoudige complexe problemen én over versterking van de samenwerking tussen organisaties in verschillende domeinen. Titel: Domein overstijgende aanpak MPG. Voorbij de scheiding tussen veiligheidsdomein en zorgdomein.

>> Rapportage: De behoeften van familie Hermsen in beeld
De Nederlandse Vereniging voor Sociale Innovatie (NVSI) heeft in opdracht van OPaZ onderzoek gedaan naar de behoeften van gezinnen die te maken hebben met multiproblematiek. Het rapport bevat best practices, een lijst van situaties waarbij professionals tegen het systeem aanlopen, en aanbevelingen.

>> Wat werkt in multiprobleemgezinnen?
Het Nederlands Jeugdinstituut geeft in dit document een overzicht van werkzame factoren bij hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problemen.

Terug naar boven

Mist u nog informatie over gezinnen met meervoudige en complexe problemen? Laat het ons weten via het formulier onderaan deze pagina.

Reageren

Kunnen we deze tekst verbeteren, of vond u niet precies wat u zocht? Laat het ons weten.

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten