Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only
Filter by Custom Post Type

Meestgezocht: ADHDAutismeBijwerkingenSertralineVluchtelingenkinderen

Van 18-min naar 18-plus

Jongen meisje afspraak

Wanneer een jongere 18 jaar wordt, veranderen er in de zorg die hij of zij krijgt een aantal belangrijke dingen. Hier is sinds de invoering van de Jeugdwet in 2015 veel aandacht voor, omdat deze jongeren in de overgang naar volwassenenzorg soms tussen wal en schip dreigen te vallen. Jongeren met psychische problemen die behandeling ontvangen in de ggz, hebben ook te maken met deze overgang. Deze pagina geeft achtergrondkennis en inzicht in transitiepsychiatrie: de overgang van jeugd-ggz naar volwassenen-ggz.

Jongen meisje afspraak

Voor jongeren met psychische problemen die (specialistische) jeugdhulp ontvangen is volwassen worden een uitdaging. In de overgang van 18- naar 18+ verandert er veel voor jongeren, onder meer de wetgeving waaronder zij vallen. Vanaf hun achttiende vallen jongeren officieel onder de volwassenenzorg. Dan betaalt volgens de Jeugdwet de gemeente niet meer de zorg, maar de verzekeraar volgens de zorgverzekeringswet (het Nederlands Jeugdinstituut heeft een uitgebreid overzicht van welke wetten er nog meer veranderen). Ook op onderzoeksgebied en in de praktijk sluiten de zorg in de jeugd-ggz en de volwassenen-ggz niet altijd goed op elkaar aan.

Wat is transitiepsychiatrie?

Transitiepsychiatrie bereidt de jongeren voor op de overstap van jeugdhulp naar volwassenenzorg. De term verwijst ook naar de specifieke behoeften van een jongere in de adolescentenfase. De term transfer staat voor de daadwerkelijke overstap van jeugdhulp naar volwassenenzorg. Om de transitie zo goed mogelijk te laten verlopen, is het belangrijk dat gemeenten, professionals en organisaties bekend zijn met inhoudelijke aandachtspunten. Denk aan welke professionals betrokken zijn of moeten worden bij de transitie, en welke rol zij hebben.

Waarom is de adolescentie een kwetsbare fase?

Als een jongere 18 wordt, veranderen er een paar belangrijke dingen in zijn of haar ontwikkeling. Daarnaast manifesteren de meeste psychiatrische stoornissen zich in de adolescentenfase. De verschillen tussen de jeugd-ggz en de zorg voor volwassenen, en de bijkomende financiële scheidslijnen bemoeilijken een vloeiende overgang. Tot slot krijgen of vinden jongeren niet altijd de hulp die zij nodig hebben.

Als een jongere 18 wordt, veranderen er een paar belangrijke dingen. Ten eerste ontwikkel je je van kind naar volwassene: dit kan een kwetsbare fase zijn voor een jongere en zijn omgeving. Tussen de 12 en 25 jaar maken jongeren ontwikkelingen door op lichamelijk, cognitief en sociaal-emotioneel gebied. Die ontwikkelingen lopen niet altijd synchroon. Dit verklaart typisch pubergedrag, zoals risicovol gedrag vertonen en niet goed in staat zijn om langetermijngevolgen te overzien. Leeftijdsgenoten worden belangrijker en ouders nemen een minder prominente rol in.

Psychiatrische stoornissen

De meeste psychiatrische stoornissen manifesteren zich in de adolescentenfase. Dit gaat vaak gepaard met bijkomende problemen: stagnatie in de ontwikkeling, sociale problemen, schoolproblemen, problemen in de thuissituatie, crimineel gedrag, werkloosheid en middelenmisbruik. Deze factoren kunnen de psychische problematiek in stand houden of zelfs verergeren. Psychische problemen op jonge leeftijd zijn voorspellers van psychische problemen op latere leeftijd. Effectieve en vroege interventies zijn nodig om langetermijngevolgen van psychische stoornissen te voorkomen.

Psychiatrische hulp

Vanaf 18 jaar vallen jongeren onder de volwassenenzorg. De jeugd-ggz en de ggz voor volwassenen sluiten vaak niet goed op elkaar aan. De vakgebieden volwassenenpsychiatrie en jeugdpsychiatrie hebben ieder een andere kijk. De ggz beoordeelt volwassenen met name op stoornisniveau (kijkend naar de stoornis). De jeugd-ggz beoordeelt kinderen en jongeren meer tegen de achtergrond van hun ontwikkeling, kijkend naar omgevingsfactoren en welke klachten voorafgingen aan de huidige klachten. Naast een verschil in benadering, is er ook een financiële scheidslijn tussen gespecialiseerde behandelaars in de jeugd-ggz en volwassenen-ggz. Dit alles maakt de overgang naar de volwassenen-ggz lastiger.

Jongeren maken te weinig gebruik van de beschikbare zorg. Zij hebben moeite om zelf hulp te vinden of om om hulp te vragen. In de kinder- en jeugdpsychiatrie komen vooral jongens in beeld vanwege ontwikkelings- en/of gedragsproblematiek. Rond de transitieleeftijd zijn het juist vaker meisjes en jonge vrouwen, met vooral stemmings- en angstproblematiek, en eetstoornissen.

Laagopgeleide blanke jongeren en jongeren met een migratieachtergrond maken ook weinig gebruik van de jeugd-ggz. Een belangrijke reden hiervoor is zorgmijding: binnen bepaalde culturen en doelgroepen kleeft er aan behandeling in de kinder- en jeugdpsychiatrie een groot stigma. Het is belangrijk om bewustwording binnen deze groepen te creëren.

Terug naar boven

Hoe bied je zorg aan jongeren die volwassen worden, waarbij je hun behandeling zoveel mogelijk voortzet?

Voor de overgang van jeugdzorg naar volwassenenzorg is goede overbruggingszorg noodzakelijk. Dit vraagt aansluiting op de leefwereld van deze leeftijdsgroep. Samenwerking met een transitiecoördinator, een adolescententeam en lokale wijkteams kan daarbij helpen. Het is daarnaast van belang dat de kinder- en jeugdpsychiatrie, de transitiepsychiatrie en de volwassenenpsychiatrie goed samenwerken.

Voor de overgang van jeugdzorg naar volwassenenzorg is goede overbruggingszorg met een warme overdracht noodzakelijk. Bijvoorbeeld in de vorm van een adolescententeam of transitiecoördinator. Dit vraagt aansluiting op de leefwereld van deze leeftijdsgroep, bijvoorbeeld door inzet van e-health of door behandelplekken in te richten op een manier die jongeren aanspreekt. Het adolescententeam ondervangt problemen die ontstaan rondom de transfer van jeugdhulp naar volwassenenzorg. Tegelijkertijd heeft het team te maken met de veranderende behoeften van jongeren in de adolescentie. Een transitiecoördinator is een betrokken professional die fungeert als centraal aanspreekpunt voor jongeren, ouders en zorgverleners.

Samenwerking met lokale gemeentelijke wijkteams is ook belangrijk voor een soepele overgang. De gemeente Groningen heeft bijvoorbeeld in samenwerking met zorgverzekeraar Menzis en jeugdhulpaanbieders een integrale werkwijze ontwikkeld en richtlijnen 18-/18+ opgesteld voor deze situaties. Onderdeel van de werkwijze is dat jeugdhulpaanbieders een beroep kunnen doen op een gemeentelijke coördinator 18-/18+, waardoor eventuele risico’s bij de overgang naar 18 jaar voorkomen kunnen komen. Lees hier meer over deze werkwijze.

Jongeren zijn crisisgevoelig en klachten kunnen opspelen, bijvoorbeeld in een vervelende situatie. Wanneer een jongere uitbehandeld is en op een later moment een terugval krijgt, is het belangrijk dat hij of zij niet onderaan een wachtlijst belandt en direct toegang krijgt tot zorg. Daarbij moeten de kinder- en jeugdpsychiatrie, de transitiepsychiatrie en de volwassenenpsychiatrie goed samenwerken. De kinder- en jeugdpsychiatrie kan kinderen die een verhoogd risico lopen op de ontwikkeling van psychische problemen in de adolescentie monitoren. Een lage drempel binnen de transitiepsychiatrie zorgt vervolgens voor een makkelijke opname van jongeren die daadwerkelijk ondersteuning of psychische zorg nodig blijken te hebben.

Terug naar boven

Praktische tips

  • Betrek jongeren en ouders/verzorgers in de vormgeving, uitvoering en evaluatie van de transitiezorg.
  • Stimuleer samenwerking tussen zorgprofessionals in de jeugdhulp en de volwassenenzorg, zodat de transitie geleidelijk en soepel verloopt.
  • Zorg voor zorgvuldige afspraken over hoe instanties en zorgprofessionals vertrouwelijke informatie uitwisselen.
  • Begin ruim op tijd met de voorbereiding van de transitie.
  • Plan de daadwerkelijke transfer wanneer de jongere relatief stabiel is.
  • Monitor de transitie, bijvoorbeeld middels een evaluatiemoment. Daarbij kunnen de jongere en zijn of haar ouders hun ervaringen en visie delen.
  • Stel een transitiecoördinator aan. Hij of zij is het centrale aanspreekpunt gedurende het transitieproces, coördineert en levert ondersteuning aan de jongere en de ouders, maakt afspraken (met bijvoorbeeld de huisarts) en staat de jongere bij in het navigeren tussen verschillende vormen van zorg. Zodra de jongere de overstap heeft gemaakt naar volwassenenzorg, dient de rol van transitiecoördinator bij voorkeur overgenomen te worden door een zorgprofessional uit de volwassenenzorg.
  • Implementeer een transitiebeleid binnen elke betrokken organisatie. Om te blijven aansluiten op behoeften van jongeren en feedback te genereren op transitiebeleid, kunnen zij platforms oprichten waarop jongeren ervaringen delen en verbeterpunten aanleveren.
  • In principe eindigt jeugdhulp als een jongere 18 jaar wordt. De gemeente kan onder bepaalde voorwaarden de jeugdhulp verlengen op grond van de Jeugdwet. In het factsheet Verlengde Jeugdhulp wordt de reikwijdte van verlengde jeugdhulp uitgelegd.

Organisaties, websites, onderzoek en initiatieven

>> Altrecht Eetstoornissen Rintveld
Regio: Utrecht
Rintveld biedt zorg op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen (6-70 jaar) met een voedings- of eetstoornis. De behandeling loopt naadloos door bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar en is afgestemd op de ontwikkelingsleeftijd van de jongere. Rintveld heeft een zogenaamde LTA (Landelijk Transitie Arrangement); alle gemeenten in Nederland mogen naar Rintveld verwijzen.

>> Altrecht Jongvolwassenen
Regio: Utrecht
Altrecht Jongvolwassenen richt zich op jongeren tussen 18 en 24 jaar met ernstige psychiatrische en psychosociale aandoeningen en hun gezinsleden.

>> Centrum Adolescentenpsychiatrie, onderdeel van Reinier van Arkel
Regio: Limburg, Brabant
Het centrum Adolescentenpsychiatrie is een expertisecentrum en biedt specifieke diagnostiek en behandeling aan adolescenten en jongvolwassenen (16 t/m 23 jaar) met ernstige en complexe psychiatrische stoornissen.

>> Lievegoed Jongvolwassenen
Regio: Gelderland, Utrecht, Noord-Holland
Op de afdeling Jongvolwassenen behandelt Lievegoed jongeren (18-28 jaar) met psychische problematiek, een verslaving, of een combinatie van beide. Lievegoed heeft een zorgaanbod ontwikkeld dat aansluit bij de specifieke thema’s waarmee jongeren worstelen.

>> GGz Centraal Fornhese
Regio: Utrecht, Flevoland, Gelderland
Fornhese biedt met HYPE (Helping Young People Early) een behandeling voor jongeren (12-25 jaar) met kenmerken van een borderline persoonlijkheidsstoornis.

>> GGZ Westelijk Noord-Brabant (GGZ WNB)
Regio: Noord-Brabant
De afdeling Jongvolwassenen van GGZ WNB biedt hulp aan jongeren met psychische problemen tussen de 18 en 25 jaar.

>> Dr. Leo Kannerhuis (centrum voor autisme)
Regio: Gelderland, Noord-Holland
Het behandelcentrum van het Leo Kannerhuis behandelt jongeren (13-23 jaar) met autisme. De behandeling bestaat uit enkele algemene doelen en doelen die voortkomen uit de individuele behoeften van iedere jongeren en diens persoonlijke problematiek.

>> GGZ Noord-Holland-Noord, afdeling klinische psychotherapie
Regio: Noord-Holland
De afdeling klinische psychotherapie van Triversum behandelt jongeren (14-23 jaar) met een persoonlijkheidsstoornis, of een vermoeden daarvan.

>> Parnassia Jong Volwassenen Team
Regio: Noord-Holland en Zuid-Holland
Het Jong Volwassenen Team heeft jongvolwassenen (16-25 jaar) in behandeling met psychiatrische en/of verslavingsproblemen en bijkomende problematiek.

>> Arkin – FACT jeugd
Regio: Noord-Holland
FACT jeugd biedt een laagdrempelige en flexibele vorm van psychiatrische behandeling en begeleiding aan jongeren (14-23 jaar). De geboden hulp is aangepast aan de behoefte en wensen van de jongere.

>> Accare – FACT jeugd
Regio: Groningen
In Groningen behandelt het FACT-team Jeugd jongeren (12 -23 jaar). Accare is hierbij hoofdaannemer en Lentis, Elker, VNN en REIK medepartners. In Groningen heeft men met alle financiers (gemeenten, jeugdhulp, Wmo en zorgverzekeraar Menzis) afspraken gemaakt over de financiering van FACT jeugd.

>> Kwintes, Locus
Regio: Zuid-Holland, Utrecht, Flevoland
Locus en Kwintes behandelen en begeleiden jongeren (16-26 jaar) binnen een beschermde woonvorm. Jongeren maken in maximaal twee jaar een ontwikkeling door naar een zo zelfstandig mogelijk leven

Terug naar boven

>> Portal 16-27
Portal 16-27 is een initiatief van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi), Movisie, Ingrado, Divosa, ExpEx, het Rijk en de gemeenten. De portal bevat informatie over doorlopende ondersteuning aan kwetsbare jongeren in de leeftijd van 16 tot 27 jaar. Op het platform is ook het factsheet Verlengde Jeugdhulp te vinden, met uitleg over de reikwijdte van de jeugdhulp.

>> Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
De VNG heeft informatie beschikbaar over kwetsbare jongere tussen de 16 en 27 jaar. Op de website staat onder meer een handreiking voor gemeenten bij de overgang van jeugd naar volwassenheid. In samenwerking met het NJi is een wettenschema gemaakt waarin overzichtelijk wordt gemaakt wanneer welke jongere onder welke wet valt.

>> Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
Het NJi heeft het kennisdossier Van jeugd naar volwassenheid beschikbaar. Naast prevalentiecijfers en aandacht voor wet- en regelgeving over zorg aan jongeren rond de 18 jaar, bevat het dossier
een stappenplan voor gemeenten en praktische informatie over werken, inkomen en wonen.

>> Zorg voor de Jeugd
Het actieprogramma Zorg voor de Jeugd besteed met actielijn 4 specifiek aandacht aan ‘kwetsbare jongeren beter op weg helpen zelfstandig te worden’.

>> Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)
Het NHG heeft geen specifieke richtlijn voor transitiepsychiatrie. Wel maken zij gebruik van het NHG/LHV-standpunt voor huisartsenzorg in de ggz.

>> Nederlands Instituut van Psychologen (NIP)
Het NIP heeft een factsheet beschikbaar over continuering van zorg voor jongeren die 18 jaar worden. Hierin staan een aantal situaties beschreven die voorkomen wanneer een jongere 18 jaar wordt. Voor jongeren die gedurende de behandeling 18 jaar worden, is een overgangsregeling ontwikkeld met als doel de continuïteit van zorg te borgen.

>> Op eigen benen
Op deze website staat informatie over jongeren met een chronische aandoening die een transitie (overgang) doormaken. Jongeren met een (chronische) aandoening kunnen deze website zelf gebruiken om informatie te vinden over de transitie binnen verschillende thema’s. Daarnaast zijn er aparte pagina’s voor professionals met informatie over onderzoeksprojecten en de Transitie Toolkit.

Terug naar boven

>> MILESTONE
MILESTONE is een samenwerkingsverband tussen behandelaars en onderzoekers uit acht verschillende Europese landen. Het doel van dit onderzoek is om de overstap van de jeugdhulp naar de volwassenenzorg soepeler te laten verlopen. Nederlandse organisaties die meedoen aan dit onderzoek zijn Erasmus Medisch Centrum, Lucertis, Emergis, GGZ Westelijk Noord-Brabant, Mondriaan, Virenze en de Yulius Academie.

>> F-ACT jeugd
F-ACT Jeugd sluit aan op de maatschappelijke beweging richting verdere ambulantisering, waarbij hulpverleners in de wijk steeds belangrijker worden en de klinische zorg afneemt. Draagt F-ACT ook bij aan verbetering van het psychosociaal en maatschappelijk functioneren van kinderen en jongeren met ernstige psychische problematiek? Dat is de kern van het grootschalige F-ACT Jeugdonderzoek bij zestien F-ACT jeugdteams. Een overzicht van gecertificeerde F-ACT teams vind je hier.

Terug naar boven

>> Transitiecoach LVB
Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie heeft de functie van Transitiecoach LVB ontwikkeld. Deze coach heeft de taak om deze jongeren te ondersteunen bij de veranderingen die ze ondervinden als ze 18 jaar worden. Om deze jongeren de optimale professionele ondersteuning te bieden, heeft het Kenniscentrum, met input van LVB-jongeren, ouders en experts een e-learningmodule ontwikkeld voor de Transitiecoach LVB.

>> JIM-aanpak
JIM staat voor Jouw Ingebrachte Mentor. JIM is de oom, zus, tante of buur die een jongere ondersteunt in het doorbreken van aanhoudende conflicten thuis en/of met zichzelf. JIM is vertrouwenspersoon voor de jongere en zijn vertegenwoordiger richting ouders en professionals.

>> MIND Young
MIND wil psychische problemen voorkomen en mensen die hiermee te maken hebben ondersteunen. Dit doen ze door informatie te bieden, onderzoek te doen, projecten uit te voeren en actie te voeren. Hiermee willen ze meer aandacht genereren voor psychische problemen en geven aan mensen met psychische problemen en hun naasten. MIND Young is een onderdeel van MIND, speciaal gericht op jongeren.

>> Ready Steady Go
Ready Steady Go is een Brits programma dat jongeren (vanaf 11 jaar) voorbereidt op de overstap naar volwassenenzorg. De Nederlandse vertaling van dit programma is aanwezig op de website.

>> Proud2Bme
De website Proud2Bme richt zich met name op jongeren met eetproblemen. Op de website worden dagelijks artikelen en blogs geplaatst over gezondheid, lifestyle, fashion, beauty, eetproblemen, gezond eten en over jezelf accepteren zoals je bent. Via het forum en de chat kunnen (met name) jongeren in contact komen met lotgenoten en steun krijgen van ervaringsdeskundigen en professionals voor eetproblemen.

>> @ease
@Ease is een laagdrempelige voorziening voor jongeren (12-25 jaar) met psychische problemen. Ze kunnen er – zonder verwijzing van een arts – gewoon naar binnen lopen met hun klachten, problemen of dringende vragen. Zij vinden in het centrum – anoniem en zonder kosten – een luisterend oor bij vrijwilligers, doorgaans ervaringsdeskundigen en studenten psychologie.

>> Parnassia Bavo groep
Bij PsyQ en Youz nodigen collega’s elkaar uit in de spreekkamer, bij intake, diagnostiek en overdracht van de behandeling van patiënten rond de 18 jaar.

Terug naar boven

Resultaten en vervolg Transitiecoach LVB

Jongen meisje staren

Jongeren hebben veel baat bij een coach die hen bijstaat als zij volwassen worden. Het Kenniscentrum verkent de mogelijkheden om de rol van transitiecoach verder te ontwikkelen.

Kent u een goed voorbeeld rondom de overgang naar volwassenenzorg, of mist u informatie? Laat het ons weten via het formulier onderaan deze pagina.

Reageren

Kunnen we deze tekst verbeteren, of vond u niet precies wat u zocht? Laat het ons weten.

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten