Transitiepsychiatrie 18-/18+

Zorg rond het 18e levensjaar: transitiepsychiatrie

Jongeren tussen 15 en 25 jaar blijken de minste zorg te ontvangen, juist in deze kwetsbare levensfase, die zo belangrijk is voor de persoonlijke ontwikkeling en schoolloopbaan. Ze dreigen tussen wal en schip te belanden als zij de transitie van jeugd-ggz naar die voor volwassenen doormaken en haken massaal af. De vraag rijst hoe we continuïteit van zorg kunnen borgen rond het 18e levensjaar.

Onderzoek toont aan dat er voor jongeren een grote delay is tussen het moment van het ervaren van klachten, het zoeken van hulp en het vinden van hulp. Hier kunnen vaak jaren overheen gaan. Adolescenten met ADHD die als jong kind in zorg zijn geweest voor psychische problemen, haken massaal af rond het 15e levensjaar (Zetterqvist 2012, Hower, 2013). Pas wanneer ze gemiddeld 35 jaar zijn, zo’n 20 jaar later, zoeken ze weer hulp (cijfers PsyQ Haaglanden). In de tussentijd is de schade vaak toegenomen: de opleiding is niet afgemaakt, andere bijkomende stoornissen (zoals angst, depressie en slaapproblemen) zijn ontwikkeld of er is verslavingsproblematiek en criminaliteit bij gekomen (o.a. Lewinsohn, 1995, Buitelaar 2013).

Risico's

Driekwart van alle psychiatrische stoornissen openbaart zich voor het 25e levensjaar. Sommige aandoeningen, zoals een psychotische stoornis, ontstaan pas tussen het 15e en 23e levensjaar. Maar veel patiënten verdwijnen dan al uit de zorg. Ook een bipolaire stoornis openbaart zich vaak pas in de adolescentie. De stemmingswisselingen, depressies en manische perioden kunnen het functioneren in deze kwetsbare ontwikkelingsperiode fors beïnvloeden. Ze kunnen ertoe leiden dat de adolescent geen opleiding op niveau afmaakt en relationele en maatschappelijke problemen ondervindt. Zonder behandeling is het risico op nieuwe episodes groot en kan er blijvende schade ontstaan aan het brein en de cognitieve functies (Kozicky, 2014). Toch duurt het gemiddeld 10 jaar voordat de diagnose herkend en gesteld wordt. Eén van de factoren die hierbij een rol lijken te spelen is dat zij onvoldoende de zorg weten te vinden: slechts iets minder dan de helft krijgt behandeling (Khazanov, 2014).

Meer dan één probleem

Psychiatrische stoornissen gaan bij jeugdigen vrijwel altijd gepaard met andere problemen, zoals schoolproblemen, problemen in de thuissituatie, crimineel gedrag, een verstandelijk beperking, werkloosheid en middelenmisbruik. Alcohol en drugs zijn in die periode makkelijk voorhanden en jongeren met psychische problemen zijn extra kwetsbaar voor verslaving (Haberstick 2014, Walsch 2014, Davis 2014, Bidwell 2014, Peters 2014).

De grens tussen 18- en 18+

Sinds de invoering van de jeugdwet zijn de verschillen in zorg tussen minder- en meerderjarigen zichtbaarder geworden. In deze levensfase voelen jongeren onvoldoende aansluiting bij reguliere kind- en jeugdafdelingen, maar ook bij de reguliere volwassenenzorg. De vraag rijst hoe we continuïteit kunnen bieden en uitval kunnen voorkomen. Een aandachtspunt is dat jongeren met het 18 jaar worden ‘opeens’ geconfronteerd worden met het eigen risico van de ZorgVerzekeringsWet.

Wie gaat er zorgen voor deze jonge mensen in hun transitie naar volwassenheid? Zal dat een soort neerwaartse uitbreiding worden van volwassenenpsychiatrie? Of een opwaartse uitbreiding van kinderpsychiatrie? (…) Een andere keuze zou kunnen zijn om een nieuw gebied te definiëren.” – prof. Patrick McGorry

Headspace-model: de oplossing?

Een gezamenlijk zorgaanbod voor jongeren in deze levensfase, waarbij expertise van jeugd-ggz en volwassen-ggz in een programma zijn gebundeld, is een mogelijke oplossing voor de problemen in de zorg tijdens transitiefase. Prof. Patrick McGorry (Universiteit Melbourne) is een van de grondleggers van het Headspace-model, een zorgsysteem waarbij de zorg voor jongeren in de transitiefase apart geregeld is. Hij deelt zijn kennis hierover tijdens het ESCAP-congres in 2017.

Voor ESCAP en het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie gaf hij een interview.

Nederlands project

Onlangs kreeg het VUmc een subsidie toegekend van het Innovatiefonds Zorgverzekeraars voor het ontwikkelen van een model voor verbetering van de zorg voor jongeren en jongvolwassenen met psychische klachten. Dit project is gebaseerd op het Headspace-model en richt zich op preventie van ernstige psychiatrische problemen bij jongeren van 12 tot 25 jaar, door een betere herkenning en aanpak vanuit wijkteams. Dit project is toegespitst op de training van ggz-professionals en wijkteams. Het biedt de wijkteams essentiële kennis en vaardigheden om signalen van psychische klachten vroegtijdig te herkennen. Met de jongeren worden vervolgens gesprekken gevoerd over hun problemen en ze krijgen een kortdurende oplossingsgerichte interventie aangeboden. Dit motiveert de betrokken jongeren om aan hun problemen te werken.

De initiatiefnemers van Headspace zijn actief bij het project van het Vumc betrokken. In Nederland voeren drie ggz-instellingen het project uit: de Bascule in Amsterdam, Mondriaan en Virenze in Maastricht.

Meer informatie

Het Kenniscentrum werkt momenteel aan een dossier over transitiepsychiatrie, waarvan dit artikel een eerste begin is.

Artikel over Patrick McGorry 

Verslag Inspiratieconferentie Jeugd 18-/18+ op 7 september 

Projectinformatie Innovatiefonds Zorgverzekeraars 

Lees verder

Amelsfoort, T.A.M.J. van (2014) De kloof overbruggen. Tijdschrift voor psychiatrie 56: 638-639. 

Paul M., Street C., Wheeler N., Singh S.P. Transition to adult services for young people with mental health needs: A systematic review. Clin Child Psychol Psychiatry. EPub Ahead of print.

Singh S.P. (2009). Transition of care from child to adult mental health services: the great divide. Curr Opin Psychiatry 22(4):386-90.

McGorry PD, Goldstone SD, Parker AG, Rickwood DJ, Hickie IB. (2014) Cultures for mental health care of young people: an Australian blueprint for reform. Lancet Psychiatry 1(7):559-68.

Deel deze pagina via:
Reageren

Kunnen we deze tekst verbeteren? Ontbreekt het aan inhoud, of vond u niet precies wat u zocht? Laat het ons weten.

 
Annuleren

Mogen we je vragen een beknopt profiel aan te vragen?

Niet verplicht, wel zo handig voor de andere leden om te zien wat je betrokkenheid bij het Kenniscentrum inhoudt.

Let op: deze informatie wordt niet getoond aan niet geregistreerde bezoekers en wordt verder nergens voor gebruikt zonder jouw expliciete toestemming.

Ik ben:

Annuleren