Jaarlijks krijgen twee op de tienduizend mensen tussen 15-45 jaar voor het eerst een psychose. Zo'n episode kan variëren van kort tot maandenlang, en van licht tot ernstig of totaal ontremd.

In alle gevallen is het een onvoorspelbare toestand waarbij de stemming ineens kan omslaan, zegt Doreen Visser, moeder van een zoon met schizofrenie. ,,Je kunt iemand niet genezen, alleen bijstaan.''

Een standaard antwoord op de vraag hoe je het best kunt omgaan met een psychotische naaste is er niet. ,,Daarvoor verschillen mensen onderling teveel van elkaar'', zegt Doreen Visser, kaderlid bij belangenvereniging Ypsilon voor familie en betrokkenen van mensen met schizofrenie of een psychose. Haar zoon Dave, nu 28, heeft inmiddels zes psychosen doorgemaakt. Visser en haar man hebben geleerd hoe ze dan het beste met hem kunnen omgaan. ,,Maak korte, duidelijke zinnen. Ga niet in op de waan zelf, maar wel op wat de persoon voelt: dat moet eng zijn, maar ík zie dat niet. Of: ik zie dat je last hebt van stemmen, wat vervelend.''

Wat ook helpt, is afleiden en over andere zaken praten, zoals 'heb je gisteren je vrienden nog gezien?'. ,,En maak afspraken die de persoon met psychose kan nakomen. Geef hem de ruimte en laat de psychose als het ware uitwoeden. Je kunt iemand niet genezen, alleen bijstaan.''

Rouwen

Antipsychotica zijn bovendien niet altijd afdoende, zegt Visser. ,,Tien procent van de patiënten blijft desondanks psychotisch. Als je dat accepteert, ben je al een heel eind. Dat proces lijkt een beetje op rouwen, voor de patiënt zelf en voor zijn omgeving. Als je leert er goed mee om te gaan, weet je dat een psychotische stoornis niet het einde van de wereld betekent.'' Visser en haar man zagen hun zoon rond zijn vijftiende veranderen van een 'heel leuk, schattig, sociaal en makkelijk lerend' kind in iemand die niet meer naar school wilde, concentratieproblemen kreeg en zich terugtrok op zijn kamer. Psychologen dachten aan 'puberteitsproblemen' of depressiviteit. ,,Maar ik kreeg geen contact meer met hem'', zegt Visser. ,,Hij was erg veranderd en niet meer aanspreekbaar op zijn gedrag. Hij kreeg een ongevoeligheid en leegte over zich heen, die hij daarvoor niet had. Een buitenstaander ziet dat niet, maar een moeder wel.''

Achteraf bleken zijn 'puberale buien' de voortekenen van schizofrenie. Rond zijn twintigste werd de diagnose gesteld.

Visser werkt een dag per week bij de telefonische hulplijn van Ypsilon. Daarnaast geeft ze onder andere vanuit ggz-instellingen psycho-educatie aan naasten van mensen met schizofrenie. ,,De omgeving kan leren om het patroon te ontdekken in het ontstaan van een psychose. Een belangrijke voorspeller is dat iemand het dag- en nachtritme omdraait. Of hij gaat zich ineens anders kleden, of afspraken heel precies vastleggen. Door te zorgen voor rust en slaapmiddelen is het ons verschillende keren gelukt om een psychose voor te blijven. Belangrijk, omdat herstel van een psychose wel maanden kan duren.''

Verstandige vrienden

Een aantal keren ging het mis. ,,Hij was een keer de voordeursleutel vergeten. In plaats van ons of zijn zus te bellen, sloeg hij de ruit van de deur in. Of hij kwam niet opdagen voor een eetafspraak en bleef drie dagen onvindbaar.'' Toch wilde hij per se op zichzelf wonen. ,,We hielpen hem uiteindelijk op kamers. Gelukkig had hij verstandige vrienden die hem een beetje in toom hielden. Hij stopte met blowen en andere drugs, maar bleef wel 'dingen' zien. Soms veranderden de gezichten van caissières in de supermarkt volgens hem in smileys. Een andere keer zag hij iemand op straat liggen die er niet lag, of hoorde hij stemmen. Tussendoor leek er soms weinig aan de hand. Voor de buitenwereld is het niet altijd zichtbaar dat iemand psychotisch is. Iemand kan soms al zijn krachten bundelen en een uurtje helemaal normaal doen tegenover buitenstaanders. Pas bij vertrouwden -hun eigen familie -laten ze hun wanen de vrije loop.''

Na twee suïcidepogingen werd Dave opgenomen en werd de diagnose schizofrenie gesteld. Visser noemt zijn ruim tweejarige opname een succesverhaal. ,,Stap voor stap, onder andere via begeleid wonen, woont hij nu zelfstandig bij ons in de buurt. Hij heeft hobby's, neemt zijn medicijnen in, houdt zijn administratie bij. Maar een opleiding heeft hij helaas niet kunnen afmaken.''

Lotgenoten

Na de eerste psychose zochten Visser en haar man contact met Ypsilon en woonden ze bijeenkomsten voor familieleden bij. Ze ontmoetten lotgenoten, leerden veel over hulpverlening en 'omgaan met'.

,,Psychotisch gedrag is heel onvoorspelbaar. Symptomen zijn niet bij iedereen even erg en niet iedereen heeft ze allemaal tegelijkertijd. Een stemming kan in de loop van een gesprek of tijdens het avondeten opeens omslaan, velen denken dat ze worden achtervolgd. Het is zo belangrijk om dat allemaal te leren.''

Meer informatie: www.ypsilon.org

Andere stoornissen

Uit schattingen van het Nationaal Kompas Volksgezondheid van het RIVM (laatst bijgewerkt in juni 2010) blijkt dat ruim 23.000 mensen schizofrenie hebben (1,5 op de 1000).

Deze psychiatrische ziekte openbaart zich meestal tussen het vijftiende en vijfenveertigste jaar en gaat vrijwel altijd gepaard met psychosen. Een patiënt hoort bijvoorbeeld stemmen, denkt dat hij wordt achtervolgd, ziet dingen die er niet zijn.

Psychosen kunnen ook optreden bij andere psychiatrische stoornissen, onder andere bij een bipolaire stoornis of het borderlinesyndroom.

Bron: nd.nl