In 2009 kregen veel meer kinderen en tieners antipsychotica voorgeschreven dan het jaar ervoor. Het aantal verstrekkingen is met veertien procent gestegen. Een zorgelijke ontwikkeling, vindt kinderpsychiater Luuk Kalverdijk. ‘Kinderen zouden er eerder mee moeten stoppen.’

Volgens berekeningen van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) schreven artsen in 2009 149.000 antipsychotica-recepten voor aan kinderen en tieners tot twintig jaar. In 2008 waren dat 131.000 verstrekkingen. Het gaat daarbij vooral om Risperidon.

Gewichtstoename
Luuk Kalverdijk, kinderpsychiater bij Centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie Accare in Groningen, vindt dit een zorgelijke ontwikkeling. Met name vanwege de bijwerkingen. ‘Gebruik leidt vaak tot gewichtstoename, waardoor kinderen later meer risico lopen op hart- en vaatziekten en diabetes. Antipsychotica hebben ook effect op een aantal hormoonspiegels. Kinderen kunnen hierdoor later in de puberteit komen of minder goed groeien. Sommige jongens ontwikkelen borstvorming.’

Ook bij gedragsstoornissen
Het toenemend gebruik schrijft Kalverdijk toe aan een combinatie van ontwikkelingen. ‘Tot begin jaren tachtig werden antipsychotica alleen voorgeschreven aan patiënten met psychoses. Toen er meer aandacht kwam voor gedragsstoornissen bij kinderen die misschien een biologische oorzaak hadden, kregen ook deze kinderen antipsychotica, met name Haldol. Men was daar echter zeer voorzichtig mee, omdat deze klassieke antipsychotica ernstige bewegingsstoornissen kunnen veroorzaken.’

Autisme
Kalverdijk: ‘Sinds 1995 zijn de moderne antipsychotica op de markt gekomen die deze bijwerkingen niet hebben. Toen is het gebruik onder kinderen sterk toegenomen. Behalve bij agressieve gedragstoornissen worden ze ook voorgeschreven bij autisme, verstandelijke beperking en ook wel bij adhd als de gebruikelijke medicatie onvoldoende helpt.’

Onhandelbare kinderen
Maar dat antipsychotica vaker worden voorgeschreven heeft volgens Kalverdijk niets te maken met ouders die lastig gedrag van hun kinderen minder goed kunnen accepteren of met een groeiende groep kinderen met gedragsproblemen. ‘Onhandelbare kinderen zijn er altijd geweest. Vroeger zocht men echter minder snel hulp, en vergeet niet: voorheen werden ze  eerder opgenomen in een psychiatrische kliniek. Door de moderne antipsychotica, die kinderen rustig en hanteerbaar maken, zijn ouders in staat hun kinderen thuis te houden. Antipsychotica werken nu eenmaal veel sneller dan gedragsbehandeling. Behandeling van gedrag is moeilijk, tijdsintensief en dus kostbaar. Dan is het heel begrijpelijk dat artsen en ouders voor antipsychotica kiezen.’

Eerder stoppen
‘Maar’, waarschuwt Kalverdijk, ‘kinderen zouden veel eerder moeten stoppen met antipsychotica. Want hoe langer de pillen geslikt worden, hoe ernstiger de bijwerkingen worden.’ 
De SFK kan geen toelichting geven op de cijfers, ook niet op de duur van het gebruik. Uit eerder onderzoek van Kalverdijk, gepubliceerd in het tijdschrift Psychiatric Services in 2008, blijkt echter dat tussen 1997 en 2005 de gemiddelde duur van het gebruik was verdubbeld: van acht maanden naar anderhalf jaar. Met uitschieters voor jongens: zij slikken de pillen gemiddeld ruim 2,5 jaar; vijf tot negenjarigen zelfs ruim vijf jaar.

Geen genezing
Kalverdijk: ‘Vaak wordt met antipsychotica in crisissituaties gestart. Dan is de keuze tussen uithuisplaatsing en het kind met medicatie thuis houden snel gemaakt. Maar antipsychotica genezen niet. Zodra de medicatie stopt, keren de agressie en driftbuien terug. Daarom zou ook het gedrag behandeld moeten worden als het kind rustiger is en zouden gezinnen ondersteuning moeten krijgen.’

Gezinsondersteunende interventies
Overigens denkt Kalverdijk dat er al wel een kentering gaande is. ‘Ik vermoed dat er binnenkort een eind komt aan de groei van antipsychoticagebruik door kinderen. We weten steeds meer over de nadelige bijwerkingen, ook van de moderne antipsychotica. Bovendien zijn er de laatste jaren heel goede gezinsondersteunende interventies ontwikkeld, waarmee steeds betere resultaten worden behaald.’ (MvR)

Bron: Psy