Algemeen
De behandeling bestaat uit een speciale vorm van cognitieve gedragstherapie, soms gecombineerd met medicatie.
Cognitieve gedragstherapie voor de dwangstoornis bestaat uit exposure en responspreventie, en het beïnvloeden van cognities, gedachten of interpretaties. De techniek van exposure en responspreventie is gebaseerd op de theorie dat het uitvoeren van de dwanghandelingen noodzakelijk is om de angst te doen afnemen, waardoor de dwangstoornis in stand wordt gehouden. De angst die optreedt als de dwanghandelingen niet meer worden uitgevoerd, zal na verloop van tijd vanzelf minder worden. De exposure wordt in kleine stapjes uitgevoerd (geleidelijke exposure) om de angst niet te hevig te laten zijn. De dwanghandelingen worden op deze manier langzaam en stuk voor stuk gestaakt.
Dwanggedachten worden beïnvloed met cognitieve therapie. Hierbij worden de dwanggedachten besproken en poogt men de gedachten zelf of de interpretatie ervan te veranderen. Soms gebeurt dit met behulp van rationele argumenten. Dan leert het kind bijvoorbeeld na te gaan hoe groot de kans is dat het besmet raakt met het aids-virus als het iemand een hand geeft. Soms ook leert het kind de dwanggedachten te vervangen door andere, betere gedachten.
De behandeling vindt meestal poliklinisch plaats, met wekelijkse of twee wekelijkse sessies. Ouders worden bij de behandeling betrokken. Afhankelijke van de leeftijd en de wensen van het kind (en ouders) zijn zij of een van hen bij iedere sessie (enige tijd) aanwezig, dan wel bij een aantal sessies. In de sessies worden exposure en responspreventies oefeningen besproken en soms ook daadwerkelijk uitgevoerd. Ditzelfde geldt voor oefeningen voor het veranderen van cognities. Belangrijk onderdeel van de behandeling is het huiswerk: de oefeningen die dagelijks thuis gedaan moeten worden.
Comorbiditeit is geen reden om de af te zien van de gebruikelijke vorm van behandeling. Wanneer een kind met een dwangstoornis ook andere stoornissen heeft, is de klacht die het meest invaliderend is, de klacht die het eerst behandeld wordt.
Bij de helft tot driekwart van de kinderen wordt met deze vorm van behandeling een aanzienlijke vermindering van de klachten bereikt.
Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s) hebben vergeleken met placebo een significant, maar niet erg groot effect op de dwangstoornis. Medicatie dient altijd in combinatie met gedragstherapie gegeven te worden.
Uit het grootste onderzoek naar de effectiviteit van de behandeling van de dwangstoornis bij kinderen (POTS, 2004) blijkt dat de combinatie van cognitieve gedragstherapie met een SSRI significant maar niet veel effectiever is dan cognitieve gedragstherapie alleen. Het in de klinische praktijk veel gevoerde beleid om met name kinderen met ernstige klachten een combinatiebehandeling te geven, is nog nooit op effectiviteit onderzocht. Opvallend in de POTstudy is dat er ondanks gebruik van behandelprotocollen significante verschillen in effectiviteit weren gevonden tussen de behandelcentra, waar het de cognitieve gedragstherapie betrof.
In de tweede POTstudy bleek dat het toevoegen van CGT bij kinderen die niet voldoende hadden gereageerd op medicatie alleen, significant effectiever was dan het alleen geven van instructies over CGT of het voortzetten van de medicatie (POTS, 2011).
Uit alle onderzoek blijkt dat er grote individuele verschillen zijn in effectiviteit van de behandeling. Voorspellers voor het effect zijn vrijwel nog niet gevonden. De ernst van de problematiek is gedeeltelijk een voorspeller: minder ernstige problemen voorspellen succes van de behandeling. Dit geldt echter niet voor ernstige problematiek. Bij sommige patiënten met ernstige klachten is de behandeling effectief, bij anderen niet.
Bedwing je dwang
Klik hier voor de samenvatting van 'Bedwing je dwang'
Klik op de link voor uitgebreidere informatie over 'Bedwing je dwang' (NJi)
Oordeel Erkenningscommissie Interventies:Theoretisch goed onderbouwd.
