Laatste update: 01-10-2010
Met medewerking van: Mw. dr. M. Serra (Accare)
>Algemeen
>Instrumenten
>Referenties
Omdat dwanggedachten en dwanghandelingen vaak niet spontaan worden gerapporteerd, en omdat zij nogal eens samen met andere vormen van psychopathologie voorkomen, is het nodig om hier in het standaard kinderpsychiatrisch onderzoek actief naar te informeren. Dit dient in ieder geval te gebeuren bij kinderen vanaf zes jaar.
Bij het verdere onderzoek van kinderen en adolescenten met OCS moet rekening worden gehouden met differentiële diagnosen en comorbiditeit (vooral tics en ASS, daarnaast eetstoornissen, psychose en in het bijzonder angststoornissen en depressie). Voor de gestandaardiseerde meting daarvan verwijzen wij naar de desbetreffende protocollen.
Naast het stellen van de diagnose en het inventariseren van de ernst van de stoornis, is het voor het bieden van een passende behandeling belangrijk om in elk geval de volgende zaken nader te onderzoeken:
1. Vermijdingsgedrag in het kader van de OCS
2. Situaties waarin de dwangstoornis optreedt
3. Betrokkenheid van andere gezinsleden (bijvoorbeeld vragen beantwoorden, helpen bij rituelen)
4. Mate van ziektebesef (ego-syntoon versus ego-dystoon)
5. Bekendheid met dwangstoornis in de familie; bekende copingmechanismen
6. Lijdensdruk en mate van motivatie voor behandeling
7. Gevolgen voor het functioneren in het gezin
8. Gevolgen voor het functioneren op school en onder leeftijdgenoten in de vrije tijd
Tabel 1: Overzicht van aanbevolen instrumenten in deze richtlijn
|
|
Screening |
Klinische diagnostiek |
Wetenschappelijk onderzoek |
|
Interview
|
|
||
|
Vragenlijst
|
|
Screening
Een algemene screener is de CBCL. Hiervan kunnen 6 items (112, 31, 52, 85, 9 en 66) worden gebruikt voor de screening van OCS. Cut-off scores met de optimale balans tussen sensitiviteit en specificiteit zijn resp. 4.5 (voor internaliserende stoornissen), 3.5 (voor externaliserende stoornissen) en 2.5 (voor optimale sensitiviteit: 2.5).
Geschikte screeningsvragen voor de onderzoeksgesprekken met respectievelijk kind en ouder kunnen ook worden gevonden met de ADIS-C (Anxiety Disorders Interview Schedule for DSM-IV, Child Version) module Obsessieve Compulsieve Stoornis (OCS). De ADIS-C is een gestructureerd interview wat kan worden afgenomen door de diagnosticus. Hiervan is ook een ouderversie, de ADIS-P. Er zijn hoofdstukken over alle angststoornissen, inclusief de dwangstoornissen. Aan de hand van de vragen uit de module OCS van de ADIS-C worden vastgesteld of er sprake is van OCS. Deze module bestaat uit vragen over dwanggedachten (aard, persistentie, leed en resistentie) en dwanghandelingen (aard, persistentie, leed en resistentie) en kan worden afgenomen in 15 tot 45 minuten, afhankelijk van de aard van de dwangstoornis.
Klinische diagnostiek
De ADIS-C en ADIS-P zijn naast screening ook geschikt voor de diagnostiek. Indien op één van de vier screeningsvragen bevestigend wordt geantwoord, kan aan de hand van de overige vragen in de ADIS-C (module OCD) worden vastgesteld of er sprake is van een OCS, waarbij ook de mate van interferentie in het dagelijks functioneren wordt betrokken. Indien er verschil van mening bestaat tussen kind en ouders, wordt de ‘of-of’ regel gehanteerd, dat wil zeggen dat zowel rapportage door de ouder, met ontkenning door het kind, als omgekeerd, leidt tot de classificatie OCS, tenzij er goede redenen zijn om aan te nemen dat degene die de OCS rapporteert dit op oneigenlijke gronden doet.
Voor het vaststellen van het beloop van de OCS, en ook het vaststellen van de aard en ernst ervan, kan de CY-BOCS (Childrens Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale) worden gebruikt. De CY-BOCS kan later eveneens worden gebruikt voor het evalueren van het effect van de behandeling. Van dit instrument is echter nog geen voor de Nederlandse situatie gevalideerde versie beschikbaar.
Diagnostiek ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek
De OBQ-CV (Obsessive Compulsive Cognitions Working Group) is een vragenlijst bestaande uit 44 items, die betrekking hebben op gedachten en ideeën waarvan wordt verondersteld dat ze een belangrijke rol spelen bij lijders aan een dwangstoornis. Dit zijn responsibility/threat estimation, perfectionism/certainty en importance/control of thoughts. Het voordeel van deze lijst is dat hij specifiek is gericht op OCS.
Scahill, L., Riddle, M.A., McSwiggin-Hardin, M., Ort, S.I., King, R.A., Goodman, W.K., Cicchetti, D. & Leckman, J.F. (1997). Children´s Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale: reliability and validity. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry, 36(6): 844-52.
Siebelink, B.M. & Treffers, Ph.D.A. (2001). Nederlandse bewerking van het Anxiety Disorder Interview Schedule for DSM-IV: Child version van W.K. Silverman en A.M. Albano. Lisse / Amsterdam: Swets & Zeitlinger.
Silverman, W.K. & Albano, A.M. (1996). Anxiety Disorders Interview Schedule for DSM-IV Child Version, Child Interview Schedule. San Antonio, The Psychological Corporation.
Storch E.A., Murphu, T.K., Bagner, D.M., Johns, N.B., Baumeister, A.L., Goodman, W.K., Geffken, G.R. (2005). Reliability and validity of the Child Behavior Checklist Obsessive-Compulsive Scale. Anxiety Disorders, in press.
Obsessive Compulsive Cognitions Working Group (2005). Psychometric validation of the obsessive belief questionnaire and interpretation of intrusions inventory-part 2: factor analyses and testing of a brief version. Behaviour Research and Therapy, 43, 1527-1542.
Verhulst, F.C. & Verheij, F. (2009) Kinder- en jeugdpsychiatrie: onderzoek en diagnostiek. Assen: Koninklijke van Gorcum
