Datum: 15 augustus 2006

De Centrale Werkgroep Protocollaire Psychologische Behandelingen (Centrale Werkgroep PPB) van het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie kreeg de opdracht zich bezig te houden met protocollen voor behandelingen van de psychische stoornissen die als speerpunt voor het Kenniscentrum zijn aangewezen. Een ruime opdracht, die door de leden van de Werkgroep verder is uitgewerkt.

Als eerste stap zijn er criteria voor een goed behandelprotocol opgesteld. De criteria zijn ontwikkeld aan de hand van gegevens uit de literatuur en de klinische ervaring uit de verschillende Decentrale Werkgroepen. De criteria worden hieronder weergegeven (format behandelprotocol). Vervolgens is een inventarisatie gemaakt van de behandelprotocollen, die er op dit moment in Nederland (in het Nederlands) zijn. Sommige van deze protocollen zijn officieel uitgegeven, andere zijn op te vragen bij de auteur(s). Een verslag van deze beoordelingen is te vinden bij de specifieke stoornissen. Niet alle protocollen die er zijn, zijn hierbij opgenomen. Een protocol waarvan de effectiviteit niet is onderzocht (in Nederland of in het buitenland) en waarvoor dit ook niet zal gebeuren wordt in het algemeen niet opgenomen.

Criteria voor opname waren:

• het protocol voldoet aan alle of bijna alle criteria van de Werkgroep PPB;
• het protocol voldoet niet aan alle criteria, maar is het enige voor deze stoornis.

Format voor een behandelprotocol

Een protocol bestaat uit:

1. Een algemeen inleidend gedeelte over het protocol en over de stoornis;
2. Een algemene beschrijving van de behandeling met een verantwoording van de gemaakte keuzen;
3. Een specifieke beschrijving van de behandeling;
4. Bijlagen met meetinstrumenten, werkbladen, informatiefolders voor ouders, kinderen en eventueel verwijzers.

1. Algemene inleiding

• Vermelding van de contextuele bijzonderheden
  De doelgroep, het oogmerk van de behandeling, de duur (aantal zittingen), door wie het uitgevoerd moet worden en op welke voorwaarden (speciale training/opleiding/supervisie), hoeveel voorbereiding er nodig is, de intensiviteit van het protocol, zo mogelijk de kosten van de behandeling.
  Op deze manier kan diegene die het protocol wil gaan uitvoeren een grove inschatting maken of dit protocol (on)geschikt is.
• Korte bespreking van de relevante onderzoeksgegevens met betrekking tot de stoornis en behandeling van de stoornis
  Hierin moet minimaal worden opgenomen: De algemene gegevens over de stoornis (onder andere natuurlijk beloop, prevalentie), onderzoek naar behandeleffecten, zo mogelijk follow-up gegevens.
  Bij vermelding van onderzoeksgegevens wordt onderscheid gemaakt wordt tussen internationale en nationale (Belgische en Nederlandse) gegevens.

2. Algemene beschrijving van de behandeling, met theoretische verantwoording van gemaakte keuzen

Hier wordt de globale opzet van de behandeling gepresenteerd:

• Zo mogelijk worden de verschillende fasen van de behandeling, met de bijbehorende doelen besproken.
• Vermeld wordt welke technieken en strategieën worden toegepast.
• Beargumenteerd wordt waarom voor de betreffende technieken en strategieën is gekozen:
  • het theoretisch model en de wetenschappelijke evidentie daarvoor (voor zo ver aanwezig);
  • het effect-onderzoek (voor zo ver nog niet vermeld);
  • -

Dit deel beslaat één à twee bladzijden. Er wordt verwezen naar de relevante literatuur. 

3. Gedetailleerde beschrijving van de behandeling

Hier vindt men het protocol in engere zin. Deze beschrijving kan minder (per fase) of meer gedetailleerd (per sessie) zijn.
Dit gedeelte bestaat uit:

A. De beschrijving van de behandeling

• Minimaal moet hier een gedetailleerde omschrijving van de algemene technieken/interventies bevatten (bij voorkeur vooraf gebundeld), met informatie over wanneer de desbetreffende techniek moet worden toegepast.
• Daarnaast moet beschreven zijn hoe de behandeling te starten, de opbouw van de sessies over het geheel en de opbouw binnen één sessie.
• Bij voorkeur zijn de eerste sessie(s) gedetailleerd beschreven en wordt duidelijk aangegeven wanneer de behandeling over gaat naar een volgende fase, afgesloten moet worden.
• De vrijheden van de behandelaar worden aangegeven (kan er langer over bepaalde onderdelen worden gedaan, moeten cognities altijd besproken worden, kunnen extra zittingen worden ingelast).
• Bij voorkeur wordt gebruik gemaakt van werkbladen voor kinderen en eventueel ouders die er aantrekkelijk, toegankelijk en passend bij de leeftijd uitzien.

B. Sectie over de moeilijkheden en oplossingen daarvoor
Het gaat hierbij om de meest voorkomende moeilijkheden, zoals wat te doen met lastige ouders, taalproblemen, motivatie, specifieke problemen met betrekking tot de stoornis etc.

C. Besliscriteria voor start en beëindiging van therapie

• Wanneer start of eindigt de therapie en wat te doen als het protocol niet werkt?
• Terugval preventie en booster sessies.

D. Meetinstrumenten voor het bepalen van het effect van de behandeling
Meetinstrumenten worden bijvoorkeur bij het protocol geleverd

4. Bijlagen

• Aanbeveling van verdere literatuur;
• Werkbladen(voor zo ver niet in het protocol zelf opgenomen);
• Informatie voor patiënten en ouders (en eventueel verwijzers).

De eisen aan een protocol in schema