> Vroegsignalering en diagnostiek
> Literatuur

Vroegsignalering en diagnostiek

In de praktijk blijkt dat comorbiditeit regelmatig niet wordt gesignaleerd waardoor er sprake is van onderdiagnostiek. Bij beginnende problematiek is de kans op herstel het meest succesrijk (Snoek e.a., 2010a). Vroegsignalering is daarom erg belangrijk. Het maatschappelijke beeld is dat middelengebruik wel vanzelf over gaat. In de jeugdhulpverlening en jeugd-GGZ vindt weinig vroegsignalering van (problematisch) middelengebruik plaats terwijl binnen de verslavingszorg weer weinig aandacht is voor psychische stoornissen.

De volwassenen GGZ en -verslavingszorg gaan steeds beter samenwerken, maar op het gebied van jeugd gebeurt dit nog veel te weinig. Er zijn wel een aantal initiatieven om te zorgen voor betere samenwerking tussen jeugd-GGZ en jeugdverslavingszorg (zie behandeling).

Screeningsinstrumenten bevorderen vroegtijdige herkenning van problematisch middelengebruik en psychische stoornissen. Om te zorgen dat binnen de keten zoveel mogelijk dezelfde taal wordt gesproken, is het aan te bevelen om binnen de keten dezelfde instrumenten voor screening en diagnostiek te gebruiken. Deze instrumenten moeten afgestemd zijn op de setting waarin zij gebruikt gaan worden. Het instrument kan los geïmplementeerd worden, of in bestaande systemen voor screening en diagnostiek opgenomen worden (Snoek e.a., 2010b). Voor screenings- en diagnostische instrumenten voor ADHD, ODD/CD, ASS, psychose, angst, depressie/bipolaire stoornis, eetstoornissen en licht verstandelijke beperking, klik op de voorgaande links.

De wetenschappelijke literatuur biedt geen eenduidigheid over welk screeningsinstrument het beste zou zijn om te screenen op problematisch middelengebruik en psychische stoornissen of om te gebruiken bij diagnostiek. In tabel 1 is een overzicht van instrumenten gegeven. Onderstaande instrumenten lijken het meest geschikt (Snoek e.a., 2010b):

Tabel 1: overzicht instrumenten

Vroegsignalering
De CAGE-AID (middelen). Deze vragenlijst bestaat uit vier vragen en lijkt ook geschikt voor gebruik bij jongeren. Nadelen zijn dat het een mindere validiteit heeft bij vrouwen en GGZ populatie. De vier vragen zijn:
1. Ik denk dat het goed zou zijn als ik wat minder alcohol of drugs zou gebruiken.
2. Ik erger me aan opmerkingen die mensen maken over mijn alcohol- of druggebruik.
3. Ik voel me wel eens vervelend of schuldig gevoeld over mijn alcohol- of druggebruik.
4. Ik heb wel eens direct na het opstaan alcohol gedronken of drugs gebruikt om de zenuwen de baas te worden of om van een kater af te komen.

Ook de CRAFFT (Knight e.a., 2002) die uit 6 vragen bestaat, is een goede korte vragenlijst voor screening op problematisch middelengebruik.

De AUDIT bestaat uit 10 vragen en is geschikt voor screening op alcoholproblemen, zie http://www.mateinfo.nl/audit/audit-nl.pdf voor de Nederlandstalige versie van de AUDIT.

De SDQ (screening van psychische problematiek), zie www.sdqinfo.org.
• Versie voor ouders van kinderen en jongeren (4-16 jaar)
• Versie voor leerkrachten (4-16 jaar)
• Versie voor zelfrapportage door kinderen en jongeren (11-17 jaar)

De POSIT, Problem Oriented Screening Instrument for Teenagers (Knight e.a., 2001) bestaat uit 139 items waarop ja of nee geantwoord kan worden. De POSIT meet 10 probleemgebieden waaronder middelengebruik/misbruik, psychische en fysieke gezondheid, relaties met familie en leeftijdsgenoten, bezigheden en onderwijs. Zie voor de Engelstalige (en Spaanse versie) van de vragenlijst http://cart.rmcdenver.com/instruments/problem_oriented.pdf.

Diagnostiek
Geschikte instrumenten voor diagnostiek van middelengebruik zijn (Snoek e.a., 2010b):
1. De euroADAD. Dit is de Europese versie van de ADolescent Assessment Dialogue. Het is een gestructureerd interview ten behoeve van de screening van adolescenten tussen 12 en 24 jaar. Voor meer informatie, kijk op http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_9767_NL_euroadadfolder_nl5b.pdf
2. De Europ-ASI. Dit is is de Europese versie van de Addiction Severity Index (middelendiagnostiek), zie voor de handleiding en vragenlijst www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/assets/measuringinstruments/meetinstrumenten_54pdf.pdf.
3. Verwacht wordt dat als de MATE-jeugd (middelen) ontwikkeld is, dit ook een goed instrument kan zijn (Snoek e.a., 2010b).

Geschikte instrumenten voor diagnostiek van psychische problematiek zijn:
4. Gedragsvragenlijst voor ouders van kinderen van 6-18 jaar (CBCL 6-18 jaar)
5. Gedragsvragenlijst voor leerkrachten van kinderen van 6-18 jaar (TRF)
6. Gedragsvragenlijst voor kinderen van 11-18 jaar (YSR)
Kijk op www.aseba.nl voor meer informatie.

Literatuur

Knight, J. R., Goodman, E., Pulerwitz, T., DuRant, R. H. (2001). Reliability of the Problem Oriented Screening Instrument for Teenagers (POSIT) in adolescent medical practice. Journal of Adolescent Health, 29(2),125-130.

Knight, J.R., Sherritt, L., Shrier, L. A., Harris, S. M., & Chang, G. (2002). Validity of the CRAFFT Substance Abuse Screening Test Among Adolescent Clinic Patients. Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine, 156, 607-614.

Snoek, A., Wits, E., Stel, J. van der, & Mheen, D. van de (2010a). Kwetsbare groepen jeugdigen en (problematisch) middelengebruik: visie en interventiematrix. Rotterdam: IVO.

Snoek, A., Wits, E., Mheen, D. van de, Wilbers, G. (2010b). Vroegsignalering. Richtlijn vroegsignalering middelenmisbruik of –afhankelijkheid bij jongeren. Rotterdam: IVO.

Naar boven