Laatste update: 06-11-2009
Meewerkende experts: C. Ketelaars, N. Bouman

Benzodiazepine-agonisten
Melatonine
Clonidine

Algemeen

De anxiolytica zijn onder te verdelen in de benzodiazepine-receptor agonisten, buspiron en ß-blokkers. Aangezien buspiron in een adequaat onderzoek niet effectief bleek te zijn (niet-gepubliceerde studie (website FDA), het resultaat werd wel opgenomen in de Amerikaanse bijsluitertekst) en de ß-blokkers door het gebrek aan adequaat onderzoek ook niet naar voren geschoven kunnen worden als regulier anxiolytisch middel, beperkt dit onderdeel zich tot de benzodiazepine-agonisten.

Bij de hypnotica zijn er in de Nederlandse praktijk vijf (groepen van) middelen die bij gedragstherapieresistente patiënten met slaapstoornissen kunnen worden voorgeschreven: clonidine (Dixarit®, Catapresan®), melatonine, antipsychotica, antidepressiva en sporadisch benzodiazepine-agonisten. Clonidine, antipsychotica, antidepressiva en benzodiazepine-agonisten worden veelal voorgeschreven in het kader van behandeling van ADHD, gedragsproblemen, depressie en angst. Dit maakt dat alleen melatonine als een "puur" hypnoticum beschouwd zou kunnen worden.

Werkingsmechanisme

Clonidine is α2-adrenerge agonist die van oorsprong als anti-hypertensivum werd toegepast. Benzodiazepine-agonisten werken door activatie van benzodiazepine receptoren. Melatonine is een lichaamseigen stof (pijnappelklierhormoon) welke het het dag-/nachtritme reguleert en heeft tevens op zichzelf een slaapinducerende werking. En enkele antidepressiva hebben een histamine 1- en/of serotonine 2A blokkerende werking die een “slaapbevorderend” effect teweegbrengen.

Onderscheidende aspecten binnen de groep

De benzodiazepine-agonisten verschillen alleen van elkaar in hun kinetiek. Antidepressiva zoals mirtazapine (Remeron®, bijvoorbeeld 7.5 of 15 mg) en trazodon (Trazolan®, bijvoorbeeld 50 of 100 mg) kunnen in zeldzame gevallen voorgeschreven worden bij therapieresistente slaapproblemen bij adolescente of volwassen patiënten.